شهود را ، چه آنچه بوده و چه آنچه خواهد بود در دنيا و آخرت . و نيز اين سخن در واقعيت خويش ، سوگند به علم خداى سبحان است كه بر هرچيزى احاطه دارد از جمله اينكه خدا مىداند :
إِنَّهُ لَقَوْلُ رَسُولٍ كَرِيمٍ * وَ ما هُوَ بِقَوْلِ شاعِرٍ قَلِيلًا ما تُؤْمِنُونَ * وَ لا بِقَوْلِ كاهِنٍ قَلِيلًا ما تَذَكَّرُونَ * تَنْزِيلٌ مِنْ رَبِّ الْعالَمِينَ .
ترديدى نيست كه محمّد صلّى اللّه عليه و إله با قرآن سخن گفت ، ليكن نه به اين عنوانكه او شاعر و يا غيبگو است و نه به يكى از ويژگىهاى شخصىاش ، بلكه به اين عنوان كه او مبلّغ خداوند است و از زبان و بيان او سخن مىگويد . ما در تفسير آيهء 224 از سورهء شعراء در جلد پنجم دربارهء شعر و پيامبر به تفصيل سخن گفتيم .
اين سخن خداوند :
قَلِيلًا ما تُؤْمِنُونَ
.
قَلِيلًا ما تَذَكَّرُونَ
بدين معناست كه جز اندكى از آنان ايمان نمىآورند و پند نمىگيرند . برخى گفتهاند : مراد آن است كه نه گروه اندك از آنان ايمان مىآورند و نه گروه فراوان و اين برداشت برطبق عادت عرب است ، زيرا آنان مىگويند : فلمّا يفعل و معنايش آن است كه يقينا اين كار را انجام نمىدهد . البته ، تفسير نخست بهواقع نزديكتر است ، چون فرض بر آن است كه برخى از مشركان پيش از هجرت پيامبر صلّى اللّه عليه و إله از مكّه به مدينه ، به او ايمان آوردند . نظير آن در آيهء 88 از سورهء بقره بيان شد .
پرسش : آيا صرف سوگند خوردن ، رسالت محمّد صلّى اللّه عليه و إله از سوى خدا را اثبات و شعر گفتن و غيبگويى را از او نفى مىكند ؟
پاسخ : اين سوگند پس از آنكه خداوند در چندين آيه تكذيبكنندگان را به مبارزه طلبيد كه آنان همانند قرآن بياورند ، و نيز پس از آنكه آنها [ از آوردن حتّى يك آيه ] ناتوان شدند و دليل برايشان اقامه شد ، آمده است . بنابراين ، مراد از سوگند ، تأكيد حقّى است كه با دليل ثابت شده است ، نه اثبات حق بهوسيلهء سوگند ، بهعلاوه ، براى جدال با دشمن ، شيوههاى گوناگونى وجود دارد كه برحسب انديشهها و وضعيتهاى او تعدّد و اختلاف پيدا مىكند . يكى از اين شيوهها دليلآوردن و طرح پرسشها برطبق