ليكن خداوند بهرهگيرى از اين نعمت را به كار و تلاش وابسته كرده است ، چون حكمت او اقتضا كرده است كه مسببها را بهسببها و نتايج را به مقدمات آن وابسته كند و هركس از اين سنت پا بيرون بگذارد ، با سنت خدا و ارادهء او مخالفت كرده است .
وَ إِلَيْهِ النُّشُورُ .
اين جمله هشدار و وعدهء عذاب بهكسى است كه روزى را بدون كار و تلاش مشروع جستوجو مىكند .
« فَامْشُوا فِي مَناكِبِها وَ كُلُوا مِنْ رِزْقِهِ » .
خداوند فرموده است :
« لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ فِي كَبَدٍ »
« 1 » چنانكه بسيارى از مفسران گفتهاند ، معناى اين آيه آن است كه ما انسان را آفريديم ، تا تلاش و مبارزه كند و رنج بكشد .
أَ أَمِنْتُمْ مَنْ فِي السَّماءِ أَنْ يَخْسِفَ بِكُمُ الْأَرْضَ فَإِذا هِيَ تَمُورُ * أَمْ أَمِنْتُمْ مَنْ فِي السَّماءِ أَنْ يُرْسِلَ عَلَيْكُمْ حاصِباً .
مراد از
« مَنْ فِي السَّماءِ » ،
آفرينندهء آسمان است . خداوند به رغم اينكه آفريننده هرچيزى است ، اما تنها از آسمان بدينسبب ياد كرده كه مردم از تدبير او ، با عنوان تدبير آسمانى تعبير مىكنند . پس از آنكه خداوند از زمين و نعمتها و بركتهاى آن ياد كرد ، نسبت به مجازات ستمگرى و تبهكارى در آن هشدار داده است ، زيرا اين نعمت براى جنايتكاران و مفسدان به بدى و سرانجام بد تبديل مىشود ؛ زيرا آن كسىكه زمين را براى انسانها رام كرد ، قادر است از طريق زلزله و بهحركت درآوردن زمين ، آنان را در آن فروببرد و زمين ، آنها و دارايىهايشان را ببلعد و يا اينكه باد تندى را بهسوى آنان بفرستد كه سنگريزهها را به سويشان پرتاب كند و همهء آنها را نابود كند . نظير اين آيه در آيه 68 از سوره اسراء ، در جلد پنجم بيان گرديد .
فَسَتَعْلَمُونَ كَيْفَ نَذِيرِ .
خداوند دربارهء عاقبت بد به شما بيم و هشدار داد و شما آن را تكذيب كرديد و به باد تمسخر گرفتيد . بهزودى همان عذابى كه آن را تكذيب و مسخره مىكرديد ، به سراغ شما خواهد آمد .
وَ لَقَدْ كَذَّبَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ فَكَيْفَ كانَ
هامش
( 1 ) . البلد ( 90 ) آيهء 4 .