را به او داده است ؟
قالَ نَبَّأَنِيَ الْعَلِيمُ الْخَبِيرُ ،
كسى مرا از اين خبر آگاه كرده است كه خيانت چشمها و آنچه را كه در سينهها پنهان است مىداند .
إِنْ تَتُوبا إِلَى اللَّهِ فَقَدْ صَغَتْ قُلُوبُكُما وَ إِنْ تَظاهَرا عَلَيْهِ فَإِنَّ اللَّهَ هُوَ مَوْلاهُ وَ جِبْرِيلُ وَ صالِحُ الْمُؤْمِنِينَ وَ الْمَلائِكَةُ بَعْدَ ذلِكَ ظَهِيرٌ .
ضمير « عليه » به پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و إله برمىگردد و ضمير
« تَتُوبا »
و
« تَظاهَرا »
و
« قُلُوبُكُما »
به عايشه و حفصه . چنانكه در كتابهاى تفسير و حديث آمده است و ما از آنها چهار كتاب را برمىگزينيم : دو كتاب تفسير و دو كتاب حديث . در تفسير طبرى چنين آمده است : « سخن خداوند ،
وَ إِنْ تَظاهَرا عَلَيْهِ ،
بدين معناست كه خداوند مىگويد : آن را كه پيامبر صلّى اللّه عليه و إله سخنش را پنهانى به او گفت و آن را كه سخن او را آشكار ساخت براى او بيان كرد و اين دو حفصه و عايشه بودند و همانگونه كه ما گفتيم ، اهل تأويل گفتهاند » . رازى نيز چنين گفته است :
« إِنْ تَتُوبا إِلَى اللَّهِ ،
خطاب به عايشه و حفصه است » . بخارى در صحيح خود ، در جزء ششم ، زير عنوان : « سوره تحريم » مىگويد : « ابن عبّاس از عمر بن خطاب پرسيد : چه كسانى از همسران پيامبر صلّى اللّه عليه و إله عليه او همدست شدند ؟ او گفت : عايشه و حفصه » .
همانند اين سخن در بخش دوم از جزء اول صحيح مسلم ، زير عنوان : باب فى الايلاء و اعتزال النساء آمده است . در اين كتاب اخير ، پرسش ديگرى نيز پيرامون
« تَتُوبا »
مطرح شده است . مسلم در باب يادشده مىگويد : « ابن عبّاس از عمر پرسيد : از ميان همسران پيامبر صلّى اللّه عليه و إله كدام دو زن بودند كه به آنها گفت : اگر توبه كنيد ، دلهايتان به حق تمايل پيدا كرده است ؟ عمر گفت : اين دو زن ، عايشه و حفصه بودند » .
بر اين اساس ، معناى آيه چنين است : عايشه و حفصه عليه پيامبر صلّى اللّه عليه و إله با يكديگر همدستى كردند و با افشاى راز پيامبر صلّى اللّه عليه و إله بهرغم اينكه به پنهان نگهداشتن آن سفارش كرده بود نسبت به او كار زشت انجام دادند و خداى سبحان به آن دو فرمان داد كه از اين گناه توبه كنند . اگر اين دو توبه كردند و اصلاح شدند ، دلشان به فرمان خدا و اخلاص براى پيامبرش تمايل پيدا كرده است و اگر همچنان بر همكارى با يكديگر