ما درصدد تفسير آن هستيم به اموال بنى نضير اختصاص دارد ؛ زيرا ضمير « منهم » به آنان برمىگردد . بنابراين ، معناى آيه چنين است : خداوند اموال بنى نضير را براى پيامبرش « فىء » قرار داده است كه هرجا بخواهد آن را قرار مىدهد و چيزى از اين اموال به مسلمانان تعلّق ندارد . چه ، آنان در راه بهدست آوردن آن ، هيچگونه سختى نكشيدهاند .
وَ لكِنَّ اللَّهَ يُسَلِّطُ رُسُلَهُ عَلى مَنْ يَشاءُ .
يكى از مصاديق اين سلطه آن است كه خداوند بيم و وحشت از پيامبر صلّى اللّه عليه و إله را در دلهاى بنى نضير انداخت ، تا بدون جنگ و پيكار ، زبونانه دربرابر فرمان او تسليم شوند .
وَ اللَّهُ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ .
يكى از چيزهايى كه خدا بر آن توانايى دارد ، آن است كه صاحبان دژها و تجهيزات و افراد را دربرابر يكى از بندگانش به تسليمشدن وادار مىكند .
ما أَفاءَ اللَّهُ عَلى رَسُولِهِ مِنْ أَهْلِ الْقُرى فَلِلَّهِ وَ لِلرَّسُولِ وَ لِذِي الْقُرْبى وَ الْيَتامى وَ الْمَساكِينِ وَ ابْنِ السَّبِيلِ .
مراد از
« أَهْلِ الْقُرى »
دراينجا غير بنى نضير ، يعنى ساير كافران هستند و معناى آيه چنين مىباشد : مال فىء - بهجز مال بنى نضير - از آن خدا و پيامبر و . . . است و بديهى است كه هرچيزى از آن خدا باشد ، از آن پيامبر اوست و همگى دراينباره وحدتنظر دارند ، مگر يك نظرگاه نادر كه مىگويد : مراد از ذى القربى ، خويشاوندان پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و إله از بنى هاشم هستند . امّا مراد از يتامى ، مساكين و ابن سبيل ، چهكسانى هستند ؟ اماميه مىگويند : مراد از آنان ، تنها يتيمان و مسكينان و مسافران در راه ماندهء بنى هاشم هستند . ديگران گفتهاند : مراد هر يتيم و مسكين و مسافر در راه ماندهء مسلمان است ، خواه هاشمى باشد ، خواه غيرهاشمى . « 1 »
ما ، دراينباره در تفسير آيه :
« وَ اعْلَمُوا أَنَّما غَنِمْتُمْ مِنْ شَيْءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ وَ لِلرَّسُولِ
هامش
( 1 ) . برخى گفتهاند : مراد از سخن خداوند :« ما أَفاءَ اللَّهُ عَلى رَسُولِهِ مِنْ أَهْلِ الْقُرى »عين مراد از اين سخن اوست :« وَ ما أَفاءَ اللَّهُ عَلى رَسُولِهِ مِنْهُمْ » .برخى گفتهاند : مراد از اين سخن خداوند چزيه و خراج است . برخى گفتهاند : هر غنيمتى است و تفاوت نمىكند كه منبع آن چه باشد . برخى گفتهاند : اين آيه بهوسيلهء آيه 41 از سوره انفال نسخ شده است .
برخى ديدگاههاى ديگرى را ارائه كردهاند . ديدگاهى كه ما آن را بيان كرديم و گفتيم كه آيه نخست به اموال بنى نضير اختصاص دارد و آيه دوم به « فىء » كه غير از اموال بنى نضير است ، به اعتقاد ما از همهء تفسيرها بهتر است و البته خدا به آنچه اراده كرده داناتر است .