« لامارتين » شاعر بزرگ فرانسوى مىگويد : « تمامى آنچه در زندگى محمّد صلّى اللّه عليه و إله به چشم مىخورد ، نشان مىدهد كه او نيرنگى را پنهان نكرد و بر باطلى بهسر نبرد . او راهبر انسان بهسوى خرد و بنيانگذار دينى است كه دروغ در آن وجود ندارد » .
« تولستوى » فيلسوف انسانگراى روسى مىگويد : « از چيزهايى كه نمىتوان دربارهء آن ترديد كرد ، آن است كه محمّد صلّى اللّه عليه و إله خدمات بزرگى به جامعه [ بشرى ] انجام داد و اين افتخار او را بسنده است كه صدها ميليون انسان را به روشنايى حق ، آرامش و صلح هدايت كرد و شيوهء زندگى را به جامعهء انسانى آموخت و اين ، كار بزرگى است كه هيچ انسانى نمىتواند بدان بپردازد ، مگر اينكه نيرو ، الهام و يارى از آسمان بگيرد » .
« برناردشاو » اديب جهانى انگليسى مىگويد : « بايد محمّد صلّى اللّه عليه و إله را رهايىبخش بشريت ناميد . من بر اين باورم كه اگر مردى همانند او رهبرى جهان نو را بهعهده گيرد ، در حلّ مشكلات آن ، بهگونهاى كه صلح و سعادت را براى جهان بياورد ، پيروز خواهد شد . چه ، محمّد صلّى اللّه عليه و إله كاملترين فرد انسانهاى گذشته و حال است و در ميان آيندگان هم نمىتوان همتايى را براى او تصوّر كرد » .
اين سخن برناردوشاو : « محمّد صلّى اللّه عليه و إله كاملترين فرد انسانهاى گذشته و حال است » بدين معناست كه هيچكدام از رسالتهاى پيامبران گذشته ، حتّى رسالت عيسى و ابراهيم نمىتواند انسانها را از رسالت محمّد صلّى اللّه عليه و إله بىنياز كند . امّا اين جمله از سخن برناردشاو : « و در ميان آيندگان هم نمىتوان همتايى را براى او تصوّر كرد » . بدين معناست كه پس از محمّد صلّى اللّه عليه و إله هيچكس نمىتواند چيزى تازهاى براى بشر بياورد كه از آنچه محمّد صلّى اللّه عليه و إله آورده براى وى مفيدتر و سودمندتر باشد و نيز بدين معناست كه مكتب و دين محمّد صلّى اللّه عليه و إله انسانها را از هر دين و مكتب و آيينى بىنياز مىكند ، درحالىكه هيچچيزى از آن بىنياز نمىكند .
همهء ما مىدانيم كه برناردشاو در پيشاپيش رهبران فكرى اروپا در قرن بيستم ،
التفسير الكاشف ( تفسير كاشف ) ( فارسى ) — صفحة 390
مساهمون: محمد جواد مغنية
ص٣٩٠