پرهيزكاران و راستگويان ، مژدهء امنيت و نيكى داده و بهشتى را به آنان وعده كرده است كه خوراكى ، نوشيدنى ، زنان سپيد تن ، پسران جوان ، درختان ، رودها و وسايل و زيورها و ديگر نعمتهاى آنكه همانندى براى آنها سراغ نداريم ، فراتر از توصيف و بيان است . معناى بيشتر اين آيات روشن است و به تفسير نياز ندارد . علاوهبر اينكه ، اين آيات تكرار گذشتهاند و به همين دليل ، بهطور كوتاه و بهاندازهء نياز به تفسير آنها مىپردازيم .
وَ لِمَنْ خافَ مَقامَ رَبِّهِ جَنَّتانِ .
مراد از مقام خداوند آن است كه او بر هركسى اشراف دارد و نهان و آشكار او را مىداند . از امام صادق عليه السّلام روايت شده كه فرمود :
« هركس بداند كه خدا عمل او را مىبيند و سخن او را مىشنود و همين آگاهى ، او را از ارتكاب كار زشت بازدارد ، از مقام پروردگارش ترسيده است . . . » . مفسّران دربارهء معناى دو بهشت چند ديدگاه دارند و بهترين ديدگاه آن است كه اين دو بهشت ؛ دو باغ هستند در بهشت ، زيرا واژهء « جنّت » در لغت بهمعناى باغ است و اين نظر را سخن خداوند تأييد مىكند كه فرموده است :
ذَواتا أَفْنانٍ ،
داراى شاخههايى كه رشد مىكنند و برگ و ميوه مىدهند .
فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ .
اى گروه جنّيان و آدميان ، آيا اين نعمتهايى را كه ياد كردم تكذيب مىكنيد ؟ تمام پرسشهايى كه با اين ساختار مىآيند ، آنچه مورد پرستش قرار مىگيرد ، عين همان نعمتى است كه خداوند آن را پيش از پرسش بيان كرده است .
فِيهِما عَيْنانِ تَجْرِيانِ .
معناى آيه روشن است . با اين وجود ، يكى از مفسّران مىگويد : آن دو چشمه جارى است . ديگرى مىگويد : ميان درختان جارى است .
سومى گفته است : نام يكى از اين دو چشمه تسنيم و نام ديگرى سلسبيل است .
چهارمى گفته است : اين دو چشمه براى كسى جارى است كه چشمانش از بيم خدا اشك بريزد . اين تفسيرها هيچ منبعى ندارد ، جز اينكه صاحبان آنها اشتهاى سخن گفتن داشتهاند . چرا آنان اشتهاى سخن گفتن دارند ؟ زيرا مفسّر هستند . . .
فِيهِما مِنْ