واژگان
اللَّاتَ وَ الْعُزَّى وَ مَناةَ :
بتهايى براى مردمان دورهء جاهليت بودند .
ضيزى : ستمگرانه .
اعراب
« الثالثة » صفت براى « مناة » و « الاخرى » صفت دوم و تأكيدى براى آن است ؛ زيرا « ثالثة » همان « اخرى » مىباشد . « انتم » تأكيد براى فاعل « سمّيتموها » و « آباؤكم » عطف بر همين فاعل است . « من سلطان » ، « من » از لحاظ اعراب زايد و « سلطان » مفعول براى « انزل اللّه » است . « ما تهوى الأنفس » عطف است بر « الظّن » . « أم » منقطعه به معناى « بل » . « كم » خبريه ، بهمعناى بسيار و محلّ آن رفع است بنابر اينكه مبتدا مىباشد و جملهء
« لا تُغْنِي »
خبر آن است .
تفسير
أَ فَرَأَيْتُمُ اللَّاتَ وَ الْعُزَّى * وَ مَناةَ الثَّالِثَةَ الْأُخْرى .
خطاب به مشركان قريش است .
آنان اين بتها را مىپرستيدند و مىگفتند : اين بتها دختران خدا هستند و يا اشاره بدانها دارند و بههمين سبب ، آنان لات و مناة را با تا و عزّى را با الف مؤنث آوردند .
خداى سبحان با اين سخن خويش ، آنان را نابخرد معرّفى كرده و فرموده است :
أَ لَكُمُ الذَّكَرُ وَ لَهُ الْأُنْثى * تِلْكَ إِذاً قِسْمَةٌ ضِيزى .
اين تقسيمبندى ، ستمگرانه و ناعادلانه است و از اين قبيل است آيهء 62 از سورهء نحل در جلد چهارم : « آنچه را نمىپسندند ، به خدا نسبت مىدهند » .
إِنْ هِيَ إِلَّا أَسْماءٌ سَمَّيْتُمُوها أَنْتُمْ وَ آباؤُكُمْ ما أَنْزَلَ اللَّهُ بِها مِنْ سُلْطانٍ ،
چراكه اين بتها سنگهايى بيش نيستند كه نه زيان مىرسانند و نه سود . دربارهء بتها و