اعراب
« هؤلاء » به مشركان مكّه اشاره دارد . « لو لا نزل » . « لو لا » ادات طلب مىباشد همانند هلّا . « لو لا أن يكون » . اين « لو لا » بر امتناع دوم بر اثر وجود اوّل دلالت مىكند . مصدر « أن يكون » مبتدا و خبرش محذوف است : « لو لا كراهية كون الناس . . . حاصل » و يا اين كه : « لو لا رغبة الناس فى الكفر حاصلة » . « لبيوتهم سقفا » چنانكه برخى گفتهاند : به معناى « على بيوتهم سقفا » است . « ان كلّ » ، « ان » نافيه و « لمّا » به معناى « الّا » مىباشد .
تفسير
وَ إِذْ قالَ إِبْراهِيمُ لِأَبِيهِ وَ قَوْمِهِ إِنَّنِي بَراءٌ مِمَّا تَعْبُدُونَ * إِلَّا الَّذِي فَطَرَنِي فَإِنَّهُ سَيَهْدِينِ .
ظاهر آيه نشان مىدهد كه قوم ابراهيم و از آن جمله پدرش ، بتپرست بودند . ازاينرو ، ابراهيم آنان را از اين كار نهى كرد و اعلام نمود كه از آنان و خدايانشان بيزار است و او خدايى را مىپرستد كه وى را بر فطرت يگانهپرستى آفريده است و به زودى خدا ، وى را به آنچه خير و صلاحش در آن باشد رهنمون خواهد شد . جملهء « سيهدين » به يقين و اعتماد او به خدا اشاره دارد و بر اين اساس ، هركس كه مخلصانه در جستجوى هدايت و حق باشد ، اعتماد كامل دارد كه خداوند همراه او ، بسندهء او و راهنماى او خواهد بود ، چون خدا مىفرمايد : « بدانيد كه خدا با پرهيزگاران . . . خدا با صابران . . . خدا با نيكوكاران است » . نظير اين آيه در جلد سوم ، آيهء 74 از سورهء انعام ، 42 از سورهء مريم ، 52 از سورهء انبياء ، 70 از سورهء شعراء و 85 از سوره صافات بيان شد .
وَ جَعَلَها كَلِمَةً باقِيَةً فِي عَقِبِهِ .
ضمير « جعلها » به كلمه توحيد برمىگردد كه جملهء « انّنى براء مما تعبدون » بر آن دلالت دارد . « جعلها » ؛ يعنى سفارش كرد به آن ؛ زيرا خدا در آيه 131 از سورهء بقره مىفرمايد : « ابراهيم به فرزندان خويش سفارش كرد كه