دين است و پيامبر صلّى اللّه عليه و آله از آن به عنوان روشنى چشم تعبير مىكرد و برخى از عارفان از آن به نام « حقيقت مسلمان » ياد كردهاند .
7 .
وَ أَمْرُهُمْ شُورى بَيْنَهُمْ .
واژهء « أمرهم » به مصلحت عمومى اشاره دارد و اينكه آنان به خاطر مصلحت عمومى بهسان يك دست در انجام كار با همديگر همكارى مىكنند و اين مشورت و رايزنى به حرام و حلال خدا مربوط نمىشود . چه ، اين دو تنها براى خداست و نياز به مشورت ندارند . به تفسير آيه :
« وَ شاوِرْهُمْ فِي الْأَمْرِ »
« 1 » رجوع كنيد . در نهج البلاغه آمده است : « مشورت عين هدايت است و هركس به نظرگاه خودش بسنده كند ، خود را در معرض خطر قرار داده است » . « 2 »
8 .
وَ مِمَّا رَزَقْناهُمْ يُنْفِقُونَ .
از آنچه به ايشان روزى داديم در كارهاى نيك مىبخشند .
9 .
وَ الَّذِينَ إِذا أَصابَهُمُ الْبَغْيُ هُمْ يَنْتَصِرُونَ .
پرسش : ميان اين آيه و آيه :
« وَ إِذا ما غَضِبُوا هُمْ يَغْفِرُونَ » ،
چگونه مىتوان گرد آورد ؟
پاسخ : بخشيدن كار زشت در جايى خوب است كه موجب اصلاح گناهكار و بازگشت او و يا باعث جلوگيرى از وقوع اختلاف و يا فتنه شود و اگر بخشيدن ، سبب ادامهء كار زشت ستمكاران و بىخردان شود ، كار خوبى نيست . امام على عليه السّلام فرمود :
« وفا به نيرنگبازان ، در نزد خدا نيرنگ است و نيرنگ به نيرنگبازان ، در نزد خدا وفا محسوب مىشود » . در اينباره ، در تفسير آيهء 34 از سوره فصلت :
« ادْفَعْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ . . . »
به تفصيل سخن گفتيم .
وَ جَزاءُ سَيِّئَةٍ سَيِّئَةٌ مِثْلُها .
از اين قبيل است آيهء 194 از سورهء بقره : « پس هركس به شما تعدّى كند ، به همان اندازهء تعدّىاش بر او تعدّى كنيد » .
فَمَنْ عَفا وَ أَصْلَحَ فَأَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ
از اين قبيل است آيه 237 از سوره بقره : « و بخشيدن شما به پرهيزگارى نزديكتر است » و نيز آيه 45 از سوره مائده : « و هركه از قصاص درگذرد ، گناهش را
هامش
( 1 ) . آل عمران ( 3 ) آيهء 159 .
( 2 ) . نهج البلاغه ، حكمت 211 .