وَ قالُوا لِجُلُودِهِمْ لِمَ شَهِدْتُمْ عَلَيْنا ؟
اين سخن گناهكاران نشان مىدهد كه برخى از آنان گواهى مبلّغان و فرشتگان را نمىپذيرند و خيال مىكنند كه اگر خداوند گواهانى از خود آنان عليه ايشان ارائه نمىكرد ، اين عدم پذيرش آنها را سود مىبخشيد .
قالُوا أَنْطَقَنَا اللَّهُ الَّذِي أَنْطَقَ كُلَّ شَيْءٍ وَ هُوَ خَلَقَكُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ وَ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ .
اعضاى آنان در دنيا با زبان حال سخن مىگويند و حكمت و استوارى كه در آنهاست گواهى مىدهد كه خداوند آغازكنندهء زندگى و بازگردانندهء آن است ، امّا در آخرت نيز آشكارا در اين باره سخن مىگويند . مفسران دربارهء چگونگى گواهى دادن اعضا بر ضدّ صاحبان خود اختلاف نظر دارند . يكى مىگويد : خدا نشانههايى را بر اين اعضا نمايان مىسازد كه به گناهانى كه مرتكب شده اشاره دارد . ديگرى مىگويد : خداوند در حقيقت آنها را به سخن مىآورد . اين ديدگاه درست است ، چون ظاهر آيه بر آن دلالت دارد و عقل هم آن را نفى نمىكند .
وَ ما كُنْتُمْ تَسْتَتِرُونَ أَنْ يَشْهَدَ عَلَيْكُمْ سَمْعُكُمْ وَ لا أَبْصارُكُمْ وَ لا جُلُودُكُمْ وَ لكِنْ ظَنَنْتُمْ أَنَّ اللَّهَ لا يَعْلَمُ كَثِيراً مِمَّا تَعْمَلُونَ .
« ظننتم » : باور داشتيد . اى گناهكاران ! شما گناهان و جنايتها را به خاطر بيم از مردم ، نه به خاطر بيم از خدا ، در پشت پرده انجام داديد ؛ زيرا بر اين باور بوديد كه خدا از آنچه پنهانى انجام مىدهيد آگاهى ندارد و اعضاى شما هم هرگز عليه شما در روز قيامت شهادت نخواهد داد . چه ، شما به وجود اين روز ايمان نداشتيد .
وَ ذلِكُمْ ظَنُّكُمُ الَّذِي ظَنَنْتُمْ بِرَبِّكُمْ أَرْداكُمْ فَأَصْبَحْتُمْ مِنَ الْخاسِرِينَ .
اين باور باطل ، همان باورى است كه شما را به جهنم رهنمون كرد و چه بد سرنوشتى است . اين سخن بر كسانى كه تنها از لحاظ تئورى به روز قيامت ايمان دارند و در عمل بدان كفر مىورزند نيز تطبيق مىكند ، چون اينان از مردم مىترسند ، نه از خدا و حتّى آنان از منكران قيامت و قدرت خدا وضعيّتى بدتر دارند ؛ زيرا در حالى خدا را نافرمانى مىكنند كه مىدانند خدا همراه آنان است ، مىبيند و مىشنود و هيچچيز در زمين و آسمان بر او پوشيده نيست .