وَ يَوْمَ يُنْفَخُ فِي الصُّورِ فَفَزِعَ مَنْ فِي السَّماواتِ وَ مَنْ فِي الْأَرْضِ إِلَّا مَنْ شاءَ اللَّهُ .
در صور دميده مىشود ، تا بدينوسيله فرارسيدن روز قيامت را اعلام كنند و از بيم و هراس اينروز ، دلهاى تمامى مردم از جا كنده مىشود جز دلهاى پيامبران ، راستگويان ، شهيدان و صالحان كه خداوند آنان را با اين سخن خود استثنا كرده است :
« إِلَّا مَنْ شاءَ اللَّهُ » .
آيهء 69 از سورهء نساء نيز به اين گروهها اشاره كرده است : « و هركه از خدا و پيامبرش اطاعت كند ، همراه با كسانى خواهد بود كه خدا انعامشان داده است ، چون انبيا و صديقان و شهيدان و صالحان . و اينان چه نيكو رفيقانند » .
در برخى از تفاسير آمده است كه سهبار در صور دميده مىشود : دميدنى كه نشانهء ترس است ، دميدنى كه نشانهء مرگ همگانى است و دميدنى كه نشانهء دوبار زنده شدن مىباشد . آيهاى كه هماكنون درصدد تفسير آن هستيم بر دميدن نخست دلالت دارد و امّا بر دميدن دوم و سوم ، اين آيه دلالت مىكند : « و در صور دميده مىشود . پس هركه در زمين است - جز آنكه او بخواهد - بيهوش مىشوند و بار ديگر در آن دميده مىشود ، ناگهان از جاى برمىخيزند و مىنگرند » . « 1 »
وَ كُلٌّ أَتَوْهُ داخِرِينَ ؛
كسانى كه [ بر اثر اعمال بدشان ] مىترسند با حالت حقارتآميز محشور مىگردند .
كوهها و حركت زمين
وَ تَرَى الْجِبالَ تَحْسَبُها جامِدَةً وَ هِيَ تَمُرُّ مَرَّ السَّحابِ .
موضوع اين آيه و آيهء قبلى يك چيز است ؛ يعنى سخن دربارهء روز قيامت و ترسهاى ناشى از آن . بنابراين ، معناى آيه چنين است : خداى سبحان كوهها را از جايشان برمىكند و آنها را همچون ابر در فضا به گردش درمىآورد ، ليكن شخص تماشاكننده گمان مىكند كه آنها ثابتاند . البته ، اين تخيّل از آنجا ناشى مىشود كه وقتى يك جسم بزرگ در يك سمت و در خط مستقيم به حركت درمىآيد ، بر اثر بزرگى آن و دورى ابعادش
هامش
( 1 ) . زمر ( 39 ) آيهء 68 .