قُلْ يَتَوَفَّاكُمْ مَلَكُ الْمَوْتِ الَّذِي وُكِّلَ بِكُمْ ثُمَّ إِلى رَبِّكُمْ تُرْجَعُونَ ؛
اى محمّد صلّى اللّه عليه و آله ! به آنان كه به روز قيامت ايمان ندارند بگو : شما بدون ترديد ، مىميريد و پس از مردن ، حقيقت برايتان برملا مىشود و آگاه مىشويد كه قيامت بهطور حتم آمدنى است و خداوند كسانى را كه در گورها هستند دوباره زنده مىكند .
وَ لَوْ تَرى إِذِ الْمُجْرِمُونَ ناكِسُوا رُؤُسِهِمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ .
گناهكاران روز قيامت را منكر شدند و كسانى را كه بدان ايمان آوردند و آنها را به كار كردن براى اين روز فرا خواندند و نسبت به پيامدهاى آن هشدار دادند ، به باد تمسخر گرفتند . هنگامى كه زنده شوند و براى حسابرسى در پيشگاه خداوند بايستند ، بر اثر شرم و پشيمانى ، سرهايشان را به زير افكنند و بگويند :
رَبَّنا أَبْصَرْنا وَ سَمِعْنا فَارْجِعْنا نَعْمَلْ صالِحاً إِنَّا مُوقِنُونَ .
مانند اين آيه در جلد سوم در آيهء 27 از سورهء انعام و آيهء 100 از سورهء مؤمنون بيان گرديد .
وَ لَوْ شِئْنا لَآتَيْنا كُلَّ نَفْسٍ هُداها .
رازى مىگويد : اين آيه صراحت دارد كه مذهب ما در اين عقيده صحيح است كه : « خداوند ايمان را از كافر اراده نكرده و از او جز كفر نخواسته است » .
ما به رازى مىگوييم : اگر خداوند خواسته است كه كافر ، كافر باشد و ما مىدانيم كه كفر را از كافر اراده كرده و هيچ چيزى نمىتواند مانع ارادهء او شود ، پس بر چه چيزى او را عذاب و مجازات مىكند ؟ چگونه خداوند كفر را اراده كرده است ، در حالىكه مىگويد : « ما بر آنان ستم نكرديم ، ليكن آنان خود ستمكار بودند » . « 1 » درست آن است كه مراد از ارادهء خداوند در اينجا [ - در آيه ] مشيّت تكوينى است كه عبارت مىباشد از كلمهء : « كن ؛ موجود شو » بنابراين ، معناى آيه چنين است : اگر خدا اراده كند كه آنان را به هدايت مجبور كند ، آنان هدايت مىشوند . ليكن اگر او چنين كند ، پاداش و مجازات از
هامش
( 1 ) . زخرف ( 43 ) آيهء 76 .