و قانع كردن شخص منكر باشد ، نه تنها مجاب كردن و كوبيدن او .
إِنَّ رَبَّكَ هُوَ أَعْلَمُ بِمَنْ ضَلَّ عَنْ سَبِيلِهِ وَ هُوَ أَعْلَمُ بِالْمُهْتَدِينَ .
پس از آنكه خدا به پيامبرش دستور داد كه از راه حكمت پيام او را برساند و با بهترين شيوه با مردم جدال كند ، اكنون خطاب به او مىفرمايد : وظيفهء تو همين است ، امّا در قبال هدايت يافتن مردم ، تو مسئوليّت ندارى . اين آيه نشان مىدهد كه در فراخواندن به حق ، كارزار كردن در تمامى امور و در هرحالت ، پسنديده نيست . خداوند مىفرمايد :
« بگو اين سخن حق از جانب پروردگار شماست . هركه بخواهد ايمان بياورد و هركه بخواهد كافر شود » . « 1 »
وَ إِنْ عاقَبْتُمْ فَعاقِبُوا بِمِثْلِ ما عُوقِبْتُمْ بِهِ .
اين جمله نظير اين سخن خداست :
« پس هركس بر شما تعدّى كند ، به همان اندازهء تعدّىاش بر او تعدّى كنيد » . « 2 » برخى از مفسران گفتهاند : اين آيه مدنى است كه در سورهء مكى درج شده است و سبب نزول آن ، اين بوده كه مشركان ، كشتگان مسلمان را در جنگ احد مثله كردند ، بهويژه حمزة بن عبد المطلب [ عموى پيامبر صلّى اللّه عليه و إله ] را ؛ زيرا آنان شكم او را پاره كردند و هند مادر معاويه جگر او را گرفت و آن را جويد بينى و گوشهايش را از بيخ بريدند و آلت تناسلى او را قطع كردند . از اينرو ، مسلمانان گفتند : اگر خدا ما را بر مشركان قدرت دهد ، زندگان آنان را مثله مىكنيم ، چه رسد به مردگانشان . از اينرو اين آيه نازل شد .
وَ لَئِنْ صَبَرْتُمْ لَهُوَ خَيْرٌ لِلصَّابِرِينَ .
پس از اشاره كردن خداوند به اينكه قصاص تنها به مثل بايد باشد [ و فراتر از آن روا نيست ] . اينك مىفرمايد : بخشيدن و فرو نشاندن خشم بهتر است و از اين قبيل است سخن خداوند : « و آنكه صبر كند و از خطا درگذرد ، اين از كارهاى پسنديده است » . « 3 »
هامش
( 1 ) . كهف ( 18 ) آيهء 29 .
( 2 ) . بقره ( 2 ) آيهء 194 .
( 3 ) . شورى ( 42 ) آيهء 41 .