وَ اصْبِرْ وَ ما صَبْرُكَ إِلَّا بِاللَّهِ ؛
يعنى شكيبايى تو تنها با يارى و توفيق خداوند است . خطاب براى محمّد صلّى اللّه عليه و إله است و مقصود ، تمامى مردم مىباشد . پيشتر در جلد اوّل در تفسير آيهء 155 از سورهء بقره ، دربارهء صبر سخن گفتيم .
وَ لا تَحْزَنْ عَلَيْهِمْ وَ لا تَكُ فِي ضَيْقٍ مِمَّا يَمْكُرُونَ .
كسى نيست كه به نيكى فراخواند ، مگر اينكه از سوى شرارتپيشگان دينى و يا غيردينى ، دچار رنج و آزار مىشود . خداوند به كسى كه مردم را به سوى او فراخوانده و مىخواند ، سفارش مىكند كه به خاطر تكذيب كسانى كه او را تكذيب مىكنند و از او روى برمىتابند ، اندوهگين نشود ؛ چرا كه پايان كار از آن پرهيزكاران است .
إِنَّ اللَّهَ مَعَ الَّذِينَ اتَّقَوْا ؛
يعنى خداوند با كسانى است كه به خاطر ترس از او ، از محرّمات او پرهيز مىكنند .
وَ الَّذِينَ هُمْ مُحْسِنُونَ ؛
يعنى كسانى كه با باطل و طرفدارانش جهاد و در مورد حقّ خود ، نه جامعه ، از مردم گذشت مىكنند .
تفسير اين جلد در شب هشتم محرم ، سال 1389 ه . مطابق با 27 مارس 1969 م به پايان رسيد . آخرين قسمت آن را در مدرسه آقاى شيرازى در سامرا نوشتم . سپاس از آن خداوند ، پروردگار جهانيان است و درود خدا بر محمد صلّى اللّه عليه و إله و خاندان پاك او . « 1 »
هامش
( 1 ) . با توفيق خداوند پاك و عنايت ويژهء حضرت بقيّة اللّه الاعظم روحى له الفداء ، ترجمهء اين جلد در روز جمعه ، هفتم ذيقعده سال 1418 ه . مطابق با نهم اسفند 1376 در مشهد مقدّس و در جوار بارگاه امام هشتم على بن موسى الرضا عليه السّلام به پايان رسيد . مترجم .