كامل بر دوش مىگيرند ؛ يعنى خداوند چيزى از اين گناهان را نمىآمرزد و با گمراه كردن خود ، گناهان زياد افرادى را كه گمراه و فاسد كردهاند بردوش مىگيرند .
در حديث آمده است : « هر دعوتكنندهاى كه ديگران را به راه راست فراخواند و ديگران هم از او پيروى كنند ، پاداش كسانى كه از او پيروى كردهاند براى او نيز خواهند بود ، بدون آنكه از پاداش آنان كاسته شود » .
قَدْ مَكَرَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ فَأَتَى اللَّهُ بُنْيانَهُمْ مِنَ الْقَواعِدِ فَخَرَّ عَلَيْهِمُ السَّقْفُ مِنْ فَوْقِهِمْ وَ أَتاهُمُ الْعَذابُ مِنْ حَيْثُ لا يَشْعُرُونَ
« اتى اللّه » به حذف مضاف و در تقدير : « اتى امر اللّه بنيانهم » است . يعنى خداوند آنان را هلاك كرد . خداوند در اينجا ، اعمال آنها را به ساختمان ، پايه و سقف تشبيه كرده است و معناى آيه چنين است : مشركان بر ضدّ پيامبران و فرستادگان خدا حيله و نيرنگ كردند و خداوند هم تمامى اين نيرنگها را باطل گردانيد . و حتّى همين نيرنگها سبب هلاكت و نابودى آنان شد ، دقيقا همانند كسى كه خانهاى را بنا مىكند و ساختمان و پايههاى آن را محكم مىسازد ، و زمانى كه در آن سكونت مىگزيند و آرام مىگيرد ، خانه از پايه ويران مىشود و زيرورو مىگردد و اين ، سرانجام هركسى است كه با حق دشمنى كند و اتّهامات و ادّعاهاى دروغين را منتشر سازد و تفاوت نمىكند كه آورندهء حق محمّد صلّى اللّه عليه و آله باشد و يا ديگران .
ثُمَّ يَوْمَ الْقِيامَةِ يُخْزِيهِمْ .
مراد از خزى در اينجا عذاب آتش است :
« اى پروردگار ما ! هركس را كه به آتش افكنى رسوايش كردهاى » . « 1 »
وَ يَقُولُ أَيْنَ شُرَكائِيَ الَّذِينَ كُنْتُمْ تُشَاقُّونَ فِيهِمْ .
گويندهء اين سخن خداوند است و مخاطب ، مشركان مىباشند .
« تُشَاقُّونَ فِيهِمْ »
، يعنى دربارهء بتان با يكديگر اختلاف مىكرديد ؛ زيرا مشركان آنها را مىپرستيدند و از آنها دفاع مىكردند و با كسى كه اين بتها را دشنام مىدادند و يا از آنها به بدى ياد مىكردند ، دشمنى مىورزيدند و مىگفتند : آنها ما را شفاعت مىكنند و ما را به خدا نزديك مىسازند . بنابراين ، وقتى كه اين مشركان
هامش
( 1 ) . آل عمران ( 3 ) آيهء 192 .