فى ضلالك : در اشتباه خود هستى .
اعراب
« لو لا » حرف امتناع ، مصدر « ان تفنّدون » مبتدا و خبر آن حذف شده است . جواب « لو لا » نيز محذوف است ؛ يعنى : « لو لا تفنيدكم حاصل لصدّقتمونى » . « فلمّا ان جاء » « ان » از لحاظ اعراب زايد است .
تفسير
وَ لَمَّا فَصَلَتِ الْعِيرُ قالَ أَبُوهُمْ إِنِّي لَأَجِدُ رِيحَ يُوسُفَ لَوْ لا أَنْ تُفَنِّدُونِ .
« فصلت العير » ؛ يعنى كاروان از مكانى كه در آن مستقر بود ( مصر ) به راه افتاد و روانهء سرزمين كنعان شد كه يعقوب در آنجا سكونت داشت . « تفنّدون » ؛ يعنى مرا به كمخردى نسبت مىدهيد . ظاهر آيه نشان مىدهد كه يعقوب ، بوى پيراهن را از جاى دور استشمام كرد ؛ يعنى همينكه كاروان از جاىگاه خود حركت كرد و پيش از آنكه از سرزمين مصر بگذرد . در حالى كه فاصلهء ميان يعقوب و حامل پيراهن هشت روز راه بود و برخى گفتهاند : ده روز . مفسران عبارت آيه را بر ظاهرش حمل كرده و گفتهاند :
بهرغم دورى مسافت ، يعقوب در واقع بوى پيراهن را استشمام كرد . آنان اين رويداد را معجزهاى مىدانند كه خداوند آن را به يعقوب داد .
شايد بوى پيراهن ، كنايه از حدس درستى باشد كه گاهى انسان مىتواند بدان دست يابد ، بهويژه افرادى كه از دلهاى پاك و صاف برخوردارند . يعقوب در دلش احساس كرد كه هنگام ديدار نزديك است و اين نزديكى را به بوى يوسف تعبير كرد .
دليل بر اين مدّعا آن است كه نااميدى از ديدار يوسف حتّى يك لحظه با قلب يعقوب درنياميخت و گواه بر اين موضوع ، اين سخن اوست : « يوسف و برادرش را جستجو كنيد » و نيز اين سخن او : « شايد خدا همه را به من بازگرداند » و همچنين سخن ديگر