پرسش : نوح پيامبر است و پيامبر ، معصوم مىباشد . بنابراين ، چگونه روا خواهد بود كه وى بر خلاف واقع ، گمان كند ؟
پاسخ : گمان كردن خلاف واقع ، در صورتى كه عملى نشود و هيچگونه اثرى در خارج [ از ذهن ] بر آن مترتّب نگردد ، زيانى به عصمت نمىرساند ؛ زيرا گمان در اين حالت ، بسان خيالى است كه از ذهن مىگذرد و آنگاه از بين مىرود ؛ طورى كه گويى از اصل وجود نداشته است . برفرض اينكه معصوم قصد كند كه برطبق گمان مخالف واقع خودش عمل كند ، خداى سبحان ، واقع را براى او آشكار مىسازد و او را از افتادن در منجلاب خطا نگه مىدارد . اين موضوع را در جلد دوم ، تفسير آيهء 105 از سورهء نساء ، بيان كرديم .
قالَ يا نُوحُ إِنَّهُ لَيْسَ مِنْ أَهْلِكَ إِنَّهُ عَمَلٌ غَيْرُ صالِحٍ ؛
يعنى پسر نوح داراى عملى ناشايسته است . خداوند در پاسخ به سؤالى كه نوح دربارهء پسرش مىكند ، مىفرمايد :
من به تو دستور دادم كه خاندانت را بر كشتى سوار كن ، جز كسى را كه از سوار كردن او نهيت كردم و تو را از سوار كردن يكى از افراد خاندانت [ بهطور آشكار ] نهى نكردم كه در اين كار ، حكمتى نهفته است ، لكن مشيّت من از پيش بر اين تعلق گرفت كه پسرت از جملهء غرقشدگان باشد ؛ زيرا او به سبب كار ناشايستهاش از اعضاى خاندانت محسوب نمىشود ، چرا كه اعضاى خاندان پيامبران ، پرهيزكار و صالح هستند ، هرچند از بستگان دور باشند و دشمنان آنان گناهكارانند ، هرچند از بستگان نزديك باشند . اين آيه بر ارادهء اين معنا [ از آيه فوق ] تأكيد مىكند : « نزديكترين كسان به ابراهيم ، همانا پيروان او هستند » . « 1 » امام على عليه السّلام نيز سخن خود را از اين آيه گرفته كه فرموده است : « دوست محمّد صلّى اللّه عليه و إله كسى است كه خدا را اطاعت كند ، هرچند نسب او دور باشد و دشمن محمّد صلّى اللّه عليه و إله كسى است كه خدا را نافرمانى كند ، هرچند نسب او نزديك باشد » شاعر مىگويد :
هامش
( 1 ) . آل عمران ( 3 ) آيهء 68 .