به عنوان اربابهاى خود برگزيده بودند ، به ياريشان نخواهند آمد .
يُضاعَفُ لَهُمُ الْعَذابُ .
اين جمله پاسخ يك سؤال مقدّر است ، گويى پرسشكنندهاى مىپرسد : حكم كسانى كه به خدا دروغ بستند ، ديگران را از راه او بازداشتند و به روز قيامت كافر شدند چيست ؟ خداى سبحان در پاسخ فرموده است :
« يضاعف لهم العذاب » . دوچندان شدن عذاب در اينجا ، كنايه از وحشت و سختى آن است ؛ زيرا عوامل ، هرگاه اثرشان يكى باشد در بسيارى از اوقات با يكديگر تداخل مىكنند . برخى مىگويند : حتّى اگر مسبّب هم يكى باشد ، تداخلى در عوامل و اسباب نخواهد بود . از اينرو ، آنان يك بار به سبب دروغ بستن ، يك بار به سبب بازداشتن از راه خدا و يك بار بر اثر منكر شدن روز قيامت عذاب مىشوند .
ما كانُوا يَسْتَطِيعُونَ السَّمْعَ وَ ما كانُوا يُبْصِرُونَ .
اين سخن ، علّت دوچندان شدن عذاب را بيان مىكند .
بدين معنا كه خداوند عذاب آنها را بدين علّت دوچندان مىكند كه آنان در زندگى دنيا طاقت شنيدن حق و نگريستن به آن را نداشتند ؛ زيرا در ميان كفر و دشمنى غرق شده بودند .
أُولئِكَ الَّذِينَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ .
زيانبارترين مردم در معامله ، كسى است كه با عذابى بر خود زيان برساند كه نه از بين مىرود و نه تخفيف داده مىشود .
وَ ضَلَّ عَنْهُمْ ما كانُوا يَفْتَرُونَ ؛
دروغهايى كه مىبستند عبارت بودند از قرار دادن شريكانى براى خدا و شفيعانى در نزد او و نيز نسبت دادن حلال و حرام به او .
لا جَرَمَ أَنَّهُمْ فِي الْآخِرَةِ هُمُ الْأَخْسَرُونَ .
پس از آنكه خداوند بيان كرد كه آنان به خويشتن زيان وارد كردند ، اينك تأكيد مىكند كه اين زيان به ناچار تحقق خواهد يافت و هيچ راه فرارى از آن وجود ندارد .
إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ وَ أَخْبَتُوا إِلى رَبِّهِمْ أُولئِكَ أَصْحابُ الْجَنَّةِ هُمْ فِيها خالِدُونَ .
وقتى خداى سبحان از كافران و مجازات آنها ياد كرد ، اينك از مؤمنان و پاداش آنان ياد مىكند ؛ زيرا عادت قرآن بر اين است كه ميان ضدها مقايسه