پيرو او است .
وَ قالَ مُوسى رَبَّنا إِنَّكَ آتَيْتَ فِرْعَوْنَ وَ مَلَأَهُ زِينَةً وَ أَمْوالًا فِي الْحَياةِ الدُّنْيا .
اين آيه زمانى نازل شد كه مردم از داخل قبرهاى فرعونها چيزى نمىدانستند . آنگاه با حفّارى و كاوش ، اين اموال و زينتى كه قرآن از آنها ياد كرده است در داخل اين قبرها پيدا شد و اين امر ، گواه محسوس و غيرقابلترديد است بر اينكه قرآن از جانب داناى به غيب وحى شده است .
رَبَّنا لِيُضِلُّوا عَنْ سَبِيلِكَ ،
لام در « ليضلّوا » براى عاقبت است نظير : « لدوا للموت و ابنوا للخراب » ؛ يعنى نتيجهء نعمت دادن خدا و زينت و اموال به آنان ، اين شد كه به جاى اطاعت ، او را معصيت كند .
رَبَّنَا اطْمِسْ عَلى أَمْوالِهِمْ ؛
اموال آنها را محو و نابود كن . ممكن است كسى گمان كند كه اين دعا اشاره به اين مطلب دارد كه موسى عليه السّلام از خدا درخواست كرد كه آسايش و ثروت را از ستمكاران و گمراهان بگيرد ، تا آنان بيشتر ستم و سركشى نكنند ، لكن چنين نيست ، بلكه گناه ، گناه اوضاع فاسد است كه خدا از آن نهى كرده است . در اينباره ، در جلد سوم ، در بخش : « روزى و اوضاع فاسد » ، در تفسير آيهء 66 از سورهء مائده ، به تفصيل سخن گفتيم .
وَ اشْدُدْ عَلى قُلُوبِهِمْ .
برخى مىگويند : يعنى بر دلهاى آنان مهر بزن . برخى مىگويند : مراد اين است كه آنها در سرزمين خود بمانند ، تا نابودى اموالشان را با چشمسر ببينند . به نظر من ، « اشدد » در اينجا از شدّت و بلا گرفته شده كه ضدّ راحتى و آسايش است ؛ يعنى موسى عليه السّلام از خدا تقاضا كرد كه سختىها را بر آنها نازل كند و اين تقاضا با درخواست او مبنى بر اينكه اموال آنها را نابود كند ، بهطور كامل همخوانى دارد .
فَلا يُؤْمِنُوا حَتَّى يَرَوُا الْعَذابَ الْأَلِيمَ .
اين جمله عطف است بر
« لِيُضِلُّوا عَنْ سَبِيلِكَ »
و معنايش چنين است : پايان برخوردارى فرعون و مهترانش از نعمتهاى خدا اين شد كه آنها گمراه شوند و بر كفر پاى فشارند و جز در هنگام فرارسيدن عذاب كه ايمان پذيرفته نيست ، ايمان نياورند . بىترديد ، موسى عليه السّلام آنان را