أَنْ يُضِلُّوكَ ؛
« 1 » اگر فضل و رحمت خدا شامل حال تو نبود ، گروهى از كافران قصد آن داشتند كه تو را گمراه كنند » . جملهء « ان يضلّوك » ، نشان مىدهد كه مراد از فضل و رحمت خدا در اينجا هدايت و يا پايدارى بر آن است ؛ زيرا هدايت ضدّ گمراهى مىباشد . از اين قبيل است آيهء 64 از سورهء بقره
« فَلَوْ لا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَتُهُ لَكُنْتُمْ مِنَ الْخاسِرِينَ
؛ اگر فضل و رحمت خدا شامل حال شما نمىشد ، هرآينه از زيانكاران بوديد » .
قُلْ أَ رَأَيْتُمْ ما أَنْزَلَ اللَّهُ لَكُمْ مِنْ رِزْقٍ فَجَعَلْتُمْ مِنْهُ حَراماً وَ حَلالًا .
اين آيه از لحاظ معنا به آيهء 103 از سورهء مائده كه تفسيرش در جلد سوم گذشت نزديك است . خلاصهء معنا اين است : خداوند به پيامبرش دستور داد ، تا به مشركان مكه كه برخى از چهارپايان را بحيره و برخى را سائبه قرار داده بودند ، بگويد : به من خبر دهيد ، كدامين روزى را خدا براى شما عطا كرده كه در آن حلال و حرام قرار داده است ، تا شما دست به اين تقسيمبندى بزنيد . استفهام در اينجا براى انكار است ؛ يعنى خداوند چنين چيزى قرار نداده ، بلكه شما از پيش خودتان اين تقسيمبندى را انجام داديد و شما خود ، حرام كرديد آنچه را كه حرام كرديد .
قُلْ آللَّهُ أَذِنَ لَكُمْ أَمْ عَلَى اللَّهِ تَفْتَرُونَ
آنان به يقين نمىتوانند ادّعا كنند كه خدا به ايشان اجازه داده است . بنابراين ، مشخص است كه آنها به خدا دروغ نسبت دادند .
وَ ما ظَنُّ الَّذِينَ يَفْتَرُونَ عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ يَوْمَ الْقِيامَةِ ؛
يعنى آيا كسانى كه از پيش خود ، چيزهايى را حلال و چيزهايى را حرام مىكنند ، گمان مىكنند كه خداوند در فرداى قيامت ايشان را بهرغم اين دروغگويى و دروغ بستن ، بدون عذاب و مجازات رها خواهد كرد ؟ و اگر چنين باشد ، در اين صورت ، ميان پرهيزكار و گناهكار تفاوتى وجود ندارد . چگونه چنين باشد ، در حالى كه خدا مىفرمايد : « آيا كسانى را كه ايمان آوردهاند و كارهاى شايسته انجام دادهاند همانند فسادكنندگان در زمين
هامش
( 1 ) . نساء ( 4 ) آيهء 113 .