پسنديده نشد ، وى را رها كن [ - به حال خود واگذار ] كه تو در نزد خدا معذور خواهى بود » . اين حديث بدين معناست : فرزند در هفت سال نخست به سبب كمى سن آزاد گذاشته مىشود و در هفت سال دوم بسان كسى كه از خود هيچ ارادهاى ندارد مورد پرورش قرار مىگيرد و در هفت سال سوم همچون فردى مستقل با او برخورد مىشود . جملهء « فاضرب على جنبه [ - وى را رها كن ] » كنايه از نااميد شدن از فرزند است و اينكه در اين سن ، پدر در قبال گناهان فرزندش مسئوليت ندارد .
وَ مِنْهُمْ مَنْ يَسْتَمِعُونَ إِلَيْكَ ؛
يعنى برخى از مشركان و يا تكذيبكنندگان ، تنها با گوش خود به سخنان پيامبر صلّى اللّه عليه و إله گوش فرامىدهند ، امّا دلها و انديشههايشان چنين نيست .
أَ فَأَنْتَ تُسْمِعُ الصُّمَّ وَ لَوْ كانُوا لا يَعْقِلُونَ ؛
هرچند آنان سخن خدا و سخن تو را اى پيامبر ! نمىفهمند . خداوند كسى را كه مىشنود و نمىفهمد و يا مىفهمد و عمل نمىكند همانند كسى قرار داده است كه اصلا نمىشنود ؛ زيرا هدف از حسّ شنوايى آن است كه انسان از اين حس استفاده كند و سود ببرد و در غير اين صورت ، بودن و نبودن آن يكسان خواهد بود .
وَ مِنْهُمْ مَنْ يَنْظُرُ إِلَيْكَ ؛
يعنى برخى از آنان با چشمان خود به تو مىنگرند ، لكن اى پيامبر ! منزلت و مقام تو را نمىشناسند ، گويى آنها چشم ندارند .
أَ فَأَنْتَ تَهْدِي الْعُمْيَ وَ لَوْ كانُوا لا يُبْصِرُونَ ؛
يعنى همانگونه كه تو نمىتوانى كر را شنوا و كور را بينا گردانى ، نمىتوانى كسى را با قرآن راه بنمايى ؛ چرا كه به قرآن و تو از طريق هواى نفسانى و غرض شخصى خودش نگاه مىكند و از قديم گفتهاند : هوس ، انسان را كور و كر مىكند .
إِنَّ اللَّهَ لا يَظْلِمُ النَّاسَ شَيْئاً وَ لكِنَّ النَّاسَ أَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ .
در اين مورد ، ترديدى وجود ندارد ؛ زيرا خدا به مردم ، قدرت و فهم عطا كرده و راه نيكى و بدى را به آنان نمايانده است . از اينرو ، آنان را از بدى نهى و به نيكى دستور داده و انتخاب يكى از اين دو را نيز در دست خود آنها قرار داده است . بنابراين ، هركس فرمان خدا را