گروه نخستين ، كسانى هستند كه به هجرت و يارى كردن شتافتند ، پيش از آنكه مسلمانان نيروى بازدارنده در برابر متجاوزان و كسانى كه سستايمانان مسلمان را از دين خود منحرف مىكنند ، در اختيار داشته باشند ، چنانكه مشركان در آغاز دعوت اسلامى با ضعيفان مسلمان اينگونه رفتار مىكردند . بنابراين ، نظريهء نخست درست است ؛ زيرا قدرت مسلمانان در جنگ بدر هويدا شد و در اين جنگ بود كه مشركان برترى و استوارى اسلام را درك كردند .
2 .
وَ الَّذِينَ اتَّبَعُوهُمْ بِإِحْسانٍ .
اين گروه كسانى هستند كه همان راه گروه نخست اخلاصمند را در پيش مىگيرند . طبرسى مىگويد : « اين گروه تمام كسانى را كه پس از آنها به دنيا مىآيند ، تا روز قيامت دربر مىگيرد » . گروهى كه به نيكى از گروه اوّل پيروى مىكنند ، ( تابعين ) در آيهء 10 از سورهء حشر توصيف شده است : « كسانى كه پس از ايشان آمدهاند ، مىگويند : اى پروردگار ما ! ما و برادران ما را كه پيش از ما ايمان آوردهاند بيامرز و كينهء كسانى را كه ايمان آوردهاند ، در دل ما جاى مده . اى پروردگار ما ! تو شفيق و مهربان هستى » . اميدواريم كسانى كه ادعاى ايمان دارند در حالى كه آنان تا بناگوش در حسد و كينه غرق هستند ، از اين آيه پند گيرند .
اين دو گروه ؛ يعنى پيشىگيرندگان و پيروان ، كسانى مىباشند كه
رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَ رَضُوا عَنْهُ وَ أَعَدَّ لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي تَحْتَهَا الْأَنْهارُ خالِدِينَ فِيها أَبَداً ؛
خدا به سبب اخلاص و فرمانبردارى آنها ، از ايشان خشنود است و آنها به سبب نعمتهايى كه خدا به آنان عطا كرده ، از او خشنودند .
ذلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ ؛
يعنى هيچ رستگارى واقعى به دست نمىآيد ، مگر به وسيلهء خشنودى خدا .
پرسش : ظاهر آيه نشان مىدهد كه سبقت در هجرت و يارى كردن ، براى به دست آوردن خشنودى خدا كافى است و آن ، عمل نيكى است كه با وجود آن ، گناه زيانى ندارد . بنابراين ، آيا اين ظاهر ، حجت الزامآور است ، بهگونهاى كه بر ما واجب باشد ، هركس را كه به هجرت و يارى كردن پيشى گرفته ، تقديس كنيم ، حتّى اگر ثابت شود