با پيامبر صلّى اللّه عليه و إله نفاقشان را از او پنهان بدارند .
آنگاه خداوند كيفر منافقان را بيان كرده و فرموده است :
سَنُعَذِّبُهُمْ مَرَّتَيْنِ ثُمَّ يُرَدُّونَ إِلى عَذابٍ عَظِيمٍ .
اين عذاب اخير كه آنها گرفتارش مىشوند ، عبارت است از عذاب جهنم ، امّا نوع عذاب و زمان آن در مرتبهء نخست و دوم و پيش از عذاب جهنم را ، آيه بيان نكرده است . البتّه ، دور نيست كه مراد از عذاب در مرتبهء نخست در هنگام مرگ باشد ؛ زيرا خدا مىفرمايد : « اگر ببينى آنزمان را كه فرشتگان جان كافران مىستانند و به صورت و پشتشان مىزنند و مىگويند : عذاب سوزان را بچشيد » . « 1 » امّا عذاب در مرتبهء دوم ، عذاب قبر است ؛ زيرا در احاديث زيادى آمده است كه قبر كافر ، گودالى از گودالهاى دوزخ و قبر مؤمن ، باغى از باغهاى بهشت است .
4 .
وَ آخَرُونَ اعْتَرَفُوا بِذُنُوبِهِمْ خَلَطُوا عَمَلًا صالِحاً وَ آخَرَ سَيِّئاً .
اين گروه ، همان مؤمنانى هستند كه با انگيزهء ايمانشان ، گاهى كار خوب انجام مىدهند و گاهى هواى نفسانى بر ايمان آنها غلبه مىكند و كار زشت مىكنند و بيشتر مؤمنان چنين هستند .
آرى ، چه كسى است كه تمام رفتارش پسنديده باشد و جز كار نيك انجام ندهد ، مگر آنكس كه پروردگارت او را نگهدارد .
سپس خداى سبحان حكم اين گروه را بيان كرده است :
عَسَى اللَّهُ أَنْ يَتُوبَ عَلَيْهِمْ ؛
زيرا آنان احساس كردند كه دچار اشتباه شدند و بدان اعتراف نمودند .
بنابراين ، اميد مىرود كه مورد رحمت و آمرزش خداوند قرار گيرند .
إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ .
در مجمع البيان آمده است مفسران گفتهاند : « عسى وقتى به خدا نسبت داده شود بر وجوب دلالت دارد » . اينكه در آيه « عسى » گفته ، بدان سبب است كه آنان بين خوف و رجا باشند تا مبادا تنها به آمرزش تكيه كنند و توبه را به فراموشى بسپارند .
هامش
( 1 ) . انفال ( 8 ) آيهء 50 .