واژگان
مردوا على النفاق : بر نفاق پايدار ماندند و شيوههاى آن را استوار ساختند . گفته مىشود : شيطان مارد و مريد ؛ يعنى شيطان نافرمان و سركش .
اعراب
« السابقون » مبتدا و « الاولون » صفت و « رضى اللّه » خبر مبتدا . « ممن حولكم » خبر مقدّم و « منافقون » مبتداى مؤخّر . « من اهل المدينة » خبر از مبتداى محذوف ؛ يعنى : « من اهل المدينة قوم مردوا » . جمله « مردوا » صفت براى « قوم » . « آخرون » مبتدا و « اعترفوا » صفت و « خلطوا » خبر آن .
تفسير
خداوند در اين آيات ، چهار دسته از امّت را يادآور شده و آنگاه گروه پنجم را در آيهء 106 بر آن افزوده است و هنگامى كه بدان برسيم دربارهاش سخن خواهيم گفت .
امّا اين دستههاى چهارگانه عبارتند از :
1 .
وَ السَّابِقُونَ الْأَوَّلُونَ مِنَ الْمُهاجِرِينَ وَ الْأَنْصارِ .
الاولون صفت براى السابقون .
آيه هركدام از منافقان را دو گروه قرار داده است : گروه نخستين و گروه لاحق .
ترديدى نيست كه مراد از پيشى گرفتن در اينجا ، پيشى گرفتن در هجرت و يارى كردن است ؛ زيرا اين صفت بر آن دو دلالت دارد ، لكن خداى سبحان ، زمان اين سبقت را مشخص نكرده است . از اينرو ، مفسران اختلاف كردهاند . يكى مىگويد :
مراد هجرت و يارى كردن پيش از جنگ بدر است . ديگرى بر اين عقيده است كه مراد بيعت رضوان مىباشد . اين بيعت در حديبيه زير درخت انجام شد . سومى بر اين نظريه است كه مراد كسانى هستند كه به هردو قبله نماز گزاردند . به نظر ما ، مراد از