آنان را بر ضد دشمنانشان كمك مىكرد و بدين وسيله خدا بر آنان منّت نهاد .
تدبير خداوند اين بود كه هريك از اين دو گروه در موضع خود فرود آيد بدون آن كه از موقعيت ديگرى آگاهى داشته باشد ؛ چراكه اگر مسلمانان دشمنان خود را با چشم مىديدند از آنها مىترسيدند و از پيروزى بر آنها نااميد مىشدند و نيز يكى ديگر از تدابير خداوند اين بود كه در هنگام برخورد ، مشركان را در ديد مسلمانان اندك جلوه داد . تمام اين امور ، بدان جهت بود كه خداوند مىخواست دينش را بر تمام اديان پيروز كند ، هرچند مشركان را خوش نيايد . همچنين از حكمت خداوند اين بود كه كاروان [ بازرگانى قريش ] ، كه ابو سفيان آنرا به سمت كنار دريا برده بود ، سالم بماند تا سپاه حق و سپاه باطل با يكديگر برخورد كنند و مسلمانان از طمع دستيابى به كاروان از جنگ با سپاه منحرف نشوند . اينك پس از اين مقدمه به تفسير آيات مىپردازيم :
إِذْ أَنْتُمْ بِالْعُدْوَةِ الدُّنْيا وَ هُمْ بِالْعُدْوَةِ الْقُصْوى .
خطاب از سوى خدا به مسلمانان است و موقعيتى را كه آنان در آن موضع گرفته بودند به يادشان مىآورد . اين موقعيت ، همانطرف بيابان بود كه به مدينه نزديكتر بود و نيز موقعيت مشركان را ياد مىكند كه عبارت بود از : طرف دور تر بيابان و نيز از انحراف مسير كاروان به سمت كنار دريا ياد مىكند و با اين سخن خود بدان اشاره مىكند :
وَ الرَّكْبُ أَسْفَلَ مِنْكُمْ .
هدف از اين يادآورى آن است كه اين امور به نفع مسلمانان است ؛ چنانكه بعدها روشن شد .
وَ لَوْ تَواعَدْتُمْ لَاخْتَلَفْتُمْ فِي الْمِيعادِ .
مسلمانان به قصد دستيابى به كاروان و بار آن از مدينه به همراه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله بيرون آمدند و نه با هدف پيكار - چنانكه پيشتر بيان شد - لكن خداوند مسير اين سفر را از جستجوى مال به جهاد در راه خود تغيير داد و در اين تحوّل ، خير فراوانى بود . اگر مسلمانان از همان آغاز به قصد نبرد با مشركان بيرون مىآمدند و آنگاه از زيادى افراد آنها آگاه مىشدند ، برخى از اين مسلمانها به سبب