ذى القربى : مراد خويشاوندى با پيامبر خداست .
اليتيم : كسى كه پيش از رسيدن به سنّ بلوغ پدرش بميرد .
المسكين : نيازمند .
ابن السبيل : كسىكه در سفرش درمانده باشد .
اعراب
« أَنَّما غَنِمْتُمْ » ،
انّ به فتح همزه ، اسم را نصب و خبر را رفع مىدهد . « ما » اسم موصول به معناى « الّذى » اسم « انّ » و جملهء
« غَنِمْتُمْ »
صلة « ما » و عايد صله حذف شده و تقدير آن : « غنمتموه » است .
« مِنْ شَيْءٍ »
متعلق به محذوف و حال از ضمير محذوف ؛ يعنى « قليلا » يا « كثيرا » .
« فَأَنَّ »
به فتح همزه .
« خُمُسَهُ »
اسم « انّ » و « اللّه » خبر آن مىباشد .
و مصدر ريخته شده ، خبر مبتداى محذوف ؛ يعنى « فالواجب كون الخمس للّه » و جمله كه از مبتدا و خبر تشكيل شده ، خبر است براى « انّ » اوّل . مصدر ريختهشده از
« أَنَّما غَنِمْتُمْ »
مفعول براى
« اعْلَمُوا »
است .
تفسير
وَ اعْلَمُوا أَنَّما غَنِمْتُمْ مِنْ شَيْءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ وَ لِلرَّسُولِ وَ لِذِي الْقُرْبى وَ الْيَتامى وَ الْمَساكِينِ وَ ابْنِ السَّبِيلِ .
مفسران درباره اين آيه از جهات مختلفى بحث كردهاند ؛ لكن ما تنها به بحث از دو جهت بسنده مىكنيم ؛ زيرا اوّلا ، ظاهر آيه بر همين دو جهت دلالت دارد و نه بر ساير جهات . ثانيا ، جهات ديگر ، عملا هيچ اثرى ندارند . امّا آن دو جهتى كه ما دربارهء آنها سخن خواهيم گفت ، عبارتند از : تعيين معناى واژهء غنيمت و بيان اشخاصى كه استحقاق خمس را دارند .
شيعه و سنّى در خصوص معناى غنيمت كه در آيه آمده ، اختلاف دارند . اهل سنّت مىگويند : غنيمت عبارت از چيزى است كه مسلمانان با جنگ آن را از كفار گرفته