اشاره شده است : « روزى كه چهرههايى سفيد و چهرههايى سياه مىشوند » . و نيز در آيهء 38 و مابعد آن از سورهء عبس : « چهرههايى در آن روز درخشانند ، خندانند و شادانند و چهرههايى در آن روز غبارآلودند ، در سياهى فرورفتهاند ، اينان كافران و فاجرانند » . برخى گفتهاند : اينها نشانههاى عمومى هستند كه همهء مردم آنها را مىشناسند . و ظاهر آيه دلالت دارد كه اين نشانهها را تنها مردان اعراف مىشناسند . در هرحال ، اين قضيه بسيار ساده است ؛ زيرا ما تكليف و مسئوليت نداريم كه ماهيت اين نشانهها و ويژگىهاى خصوصى و يا عمومى آنها را بشناسيم .
سؤال : مردان اعراف چه كسانى هستند ؟
پاسخ : مفسران دراينباره نظريات مختلفى دارند كه بهترين آنها - از لحاظ ذوق - نظريهاى است كه بيشتر مفسران قائل به آن مىباشند : مردان اعراف كسانى هستند كه دو كفّهء ترازوى اعمالشان برابر است و كفّهء كارهاى نيك بر كفّهء كارهاى زشت آنها برترى ندارد و برعكس ؛ اگر به اندازهء يك مثقال يكى از اين دو كفّه بر ديگرى سنگينى مىكرد ، سرنوشت اين افراد مشخص مىشد : آنان به بهشت مىرفتند و يا به جهنم .
سؤال دوم : بهشتيان با ورود به بهشت و دوزخيان با ورود به دوزخ شناخته مىشوند . بنابراين ، نيازى به وجود ، علامات و نشانهها نيست ؟
پاسخ : اين نشانهها ممكن است براى تشخيص دو گروه پيش از بازپرسى و مجازات باشد ؛ چنانكه وقتى جنايتكار را به دادگاه مىبرند از نشانههاى چهرهاش شناخته مىشود .
وَ نادَوْا أَصْحابَ الْجَنَّةِ أَنْ سَلامٌ عَلَيْكُمْ .
ضمير « نادوا » به رجال اعراف بر مىگردد . معناى آيه اين است : وقتى اين مردان به بهشتيان مىنگرند با احترام به آنان سلام مىكنند .
لَمْ يَدْخُلُوها وَ هُمْ يَطْمَعُونَ .
مردان اعراف آرزوى وارد شدن بهشت را دارند ؛ زيرا آنان اهل لا إله الّا اللّه مىباشند و هركس كه به خدا ايمان آورد ، آرزوى رحمت و آمرزش او را دارد : « از رحمت خدا جز كافران نااميد نمىشوند » . « 1 »
هامش
( 1 ) . يوسف ( 12 ) آيهء 87 .