كه آنرا « اعراف » « 1 » مىنامند . اين جايگاه نه جزء بهشت است و نه جزء جهنم ، لكن درون آن رحمت است ؛ يعنى قسمتى كه در سمت بهشت قرار دارد و بيرون آن عذاب است ؛ يعنى قسمتى كه در سمت جهنم قرار دارد : « . . . ميانشان ديوارى برآورند كه بر آن ديوار درى باشد ؛ درون آن رحمت باشد و بيرون آن عذاب » . « 2 » بر بالاى اين جايگاهى كه نامش اعراف است مردانى هستند كه تمام اهل بهشت و جهنم را مىشناسند . البته آنان را با نامها و خصوصياتشان نمىشناسند ، بلكه با نشانههايى مىشناسند كه آنها را از يكديگر متمايز مىسازند . مردان مستقر در اعراف به اهل بهشت مىنگرند و به ايشان سلام مىكنند و آرزو مىنمايند كه روزى همراه آنان باشند . اما زمانى كه نگاهشان به اهل جهنم مىافتد ، از خدا درخواست مىكنند آنان را همراه گروه ستمگر و هلاكشونده قرار ندهد . آنگاه ، سرانجام اهل اعراف وارد بهشت مىشوند ؛ زيرا آنان از گويندگان لا إله إلّا اللّه هستند و خداوند عنايت خاصّى نسبت به آنها دارد .
سخنانى كه گفته شد ، خلاصهاى است از آنچه قرآن دربارهء اعراف و اهل آن گفته است ؛ لكن بسيارى از مفسران پا را از اين فراتر نهاده و به جزئياتى پرداختهاند كه ما اصل و منبعى براى آن سراغ نداريم . پس از اين مقدمه به تفسير مفاهيم الفاظ آيات مىپردازيم :
وَ بَيْنَهُما حِجابٌ ؛
ميان بهشت و دوزخ و يا ميان اهل اين دو ، حجاب قرار دارد و مراد از حجاب همان اعراف است كه خدا با اين سخن خود بدان اشاره مىفرمايد :
وَ عَلَى الْأَعْرافِ رِجالٌ يَعْرِفُونَ كُلًّا بِسِيماهُمْ .
مردان مستقر در اعراف هركدام از بهشتيان و دوزخيان را با نشانههايى مىشناسند كه آنان را متمايز مىسازد . دور نيست كه مقصود از اين نشانهها ، همانهايى باشد كه در آيهء 106 از سورهء آل عمران بدان
هامش
( 1 ) . اعراف ، نام اين مكان است ؛ امّا برزخ ، فاصلهء زمانى ميان مرگ و رستاخيز مىباشد .
( 2 ) . حديد ( 57 ) آيهء 14 .