« وَ مِنَ الْأَنْعامِ حَمُولَةً » ؛
يعنى « أنشأ من الانعام حمولة » .
« ثَمانِيَةَ أَزْواجٍ »
بدل از
« حَمُولَةً وَ فَرْشاً » .
« اثْنَيْنِ »
بدل بعضى از
« ثَمانِيَةَ »
. « و
آلذَّكَرَيْنِ »
مفعول
« حَرَّمَ »
.
« أَمْ كُنْتُمْ شُهَداءَ » ،
« أَمِ »
به معناى « بل » .
تفسير
خداوند پس از آنكه در آيات پيشين بيان كرد كه مشركان با دروغ بستن بر خدا حلال او نظير چهارپايان و زراعت را حرام كردند ، در اين آيات بيان مىكند كه او اين زراعت و چهارپايان را آفريد تا انسان از آنها بهره گيرد . ازاينرو ، فرمود :
وَ هُوَ الَّذِي أَنْشَأَ جَنَّاتٍ مَعْرُوشاتٍ .
معروشات : شاخههاى آن بر پايههايى بالا نگه داشته شدهاند .
وَ غَيْرَ مَعْرُوشاتٍ ؛
به حال طبيعى خود رها شدهاند .
وَ النَّخْلَ وَ الزَّرْعَ
عطف است بر « جنّات » ، از باب عطف خاص بر عام .
مُخْتَلِفاً أُكُلُهُ .
حبوبات انواعى دارند و هر نوعى مزهاى دارد . همچنين ميوهها از لحاظ مزه و بو ، انواعى دارند . سبزيجات نيز همينطورند .
وَ الزَّيْتُونَ وَ الرُّمَّانَ
اين دو نيز عطف بر
« جَنَّاتٍ »
هستند .
مُتَشابِهاً وَ غَيْرَ مُتَشابِهٍ ؛
زيرا ميوهء انار برخى با برخى ديگر شباهت دارند ، لكن بعضى از آنها ترشند و بعضى شيرين و همچنين ليمو . ميوهء زيتون نيز برخى عالى هستند و برخى كيفيت خوبى ندارند .
كُلُوا مِنْ ثَمَرِهِ إِذا أَثْمَرَ ؛
زيرا اين براى شما آفريده شده است .
وَ آتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصادِهِ
گفته شده : مراد از حق در اينجا زكات است . و نيز گفته شده :
مراد صدقهء مستحب است . اين هر دو نظر ، خلاف ظاهر آيه مىباشد . آنچه به ذهن متبادر مىشود آن است كه ميوه را بايد جمع كرد و در معرض نابودى و تلف شدن قرار نداد .
وَ لا تُسْرِفُوا إِنَّهُ لا يُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ .
اسراف به معناى تجاوز از حدّ است و خدا از آن نهى كرده ، خواه اين اسراف در هزينه كردن براى خود باشد و خواه در بخشش به ديگران .
وَ مِنَ الْأَنْعامِ حَمُولَةً وَ فَرْشاً ؛
يعنى خدا از ميان چهارپايان حيواناتى را آفريد كه