سؤال : ظاهر آيه نشان مىدهد كه خداوند سردمداران جنايتكار را به وجود آورده است تا در مورد طرفداران حقّ ، جنايت و توطئه كنند ، با اينكه مىدانيم خدا از توطئه و جنايت نهى مىكند و كسى را كه مرتكب آن شود مجازات مىكند بنابراين ، آيه را چگونه توجيه مىكنيد ؟
پاسخ : هدف از اين نسبت دادن به خداوند متعال ، اشاره بدين نكته است كه مشيت الهى حكم مىكند كه سنّتهاى اجتماعى بر پايهء تضاد ميان طرفداران حقّ و طرفداران باطل و نيز ميان صاحبان قدرت ستمگر و مردم ستمديده استوار باشد و تنها راه فرار از اين تضاد و كشمكش ، از ميان بردن جنايتكاران است و اين امر بايد به دست مبلغان صلح و عدالت تحقق يابد ، هرچند باطل ، قوى و نيرومند باشد . خداوند نيز اين موضوع را در كتاب خود ثبت كرده است ، آنجا كه مىگويد : « . . . و اين نيرنگهاى بد جز نيرنگبازان را دربر نگيرد . آيا جز سنتى كه بر گذشتگان رفته است منتظر چيز ديگرى هستند ؟ در سنّت خدا هيچ تبديلى نمىيابى و در سنّت خدا هيچ تغييرى نمىيابى » . « 1 » اين تكرار تأكيد قاطعى است بر اينكه سرانجام ، پرهيزگاران بر جنايتكاران پيروز خواهند شد ، هرچند زمان به درازا بكشد . با اين بيان ، تفسير آيهء
لِيَمْكُرُوا فِيها وَ ما يَمْكُرُونَ إِلَّا بِأَنْفُسِهِمْ وَ ما يَشْعُرُونَ
نيز روشن مىشود .
وَ إِذا جاءَتْهُمْ آيَةٌ قالُوا لَنْ نُؤْمِنَ حَتَّى نُؤْتى مِثْلَ ما أُوتِيَ رُسُلُ اللَّهِ .
مفسران دربارهء معناى اين آيه دو نظريه دارند : اوّل : بزرگان جنايتكار عرب به محمّد صلّى اللّه عليه و آله پيشنهاد كردند كه معجزاتى نظير معجزات موسى عليه السّلام همچون شكافتن دريا و معجزات عيسى عليه السّلام نظير زنده كردن مردگان را براى آنها بياورد . دوم : آنها به محمّد صلّى اللّه عليه و آله گفتند : ما هرگز ايمان نمىآوريم ، مگر آنكه همچون پيامبران بر ما نيز وحى نازل شود .
رازى مىگويد : « اين نظريه ميان مفسّران مشهور است » . ما هم نظريهء اخير را بر اوّل ترجيح مىدهيم ؛ زيرا سياق آيه بر آن دلالت دارد ؛ چون خدا در پاسخ سران جنايتكار
هامش
( 1 ) . فاطر ( 35 ) آيهء 43 .