زورگويى و دشمنى ، چيز ديگرى نيست .
وَ الَّذِينَ آتَيْناهُمُ الْكِتابَ يَعْلَمُونَ أَنَّهُ مُنَزَّلٌ مِنْ رَبِّكَ بِالْحَقِّ ؛
يعنى علماى منصف يهود و نصارا به راستگويى قرآن و محمّد صلّى اللّه عليه و آله يقين دارند . نظير اين آيه ، آيهء 146 از سورهء بقره است كه در ج 1 بيان شد .
فَلا تَكُونَنَّ مِنَ الْمُمْتَرِينَ .
امتراء به معناى شك است . بسيارى از مفسران مىگويند : اين خطاب به ظاهر متوجه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله است ؛ ولى در حقيقت غير او مراد است به نحو تعريض در كلام . اما به عقيدهء ما خطاب واقعا متوجه پيامبر است و غير او مراد نيست ، هرچند مىدانيم كه پيامبر دربارهء قرآن ترديد نمىكند ، بلكه محال است براى او كه در قرآن شك كند . لكن در عين اينكه او معصوم مىباشد ، اين خطاب درست است ؛ زيرا خطاب از مقام بالا به مقام پايين است ؛ يعنى از سوى خداست و نه از ديگرى . قبلا نيز چندينبار به اين موضوع اشاره شد .
وَ تَمَّتْ كَلِمَةُ رَبِّكَ صِدْقاً وَ عَدْلًا .
مراد از « كلمة اللّه » در اينجا قرآن و يا اسلام است كه خدا آن را ، علىرغم دوست نداشتن مشركان ، بر تمام اديان پيروز گردانيد و مقصود از تماميت و كمال آن نيز همين است . اما معناى
« صِدْقاً وَ عَدْلًا »
آن است كه قرآن در تمام گفتههاى خود راستگو و در تمام احكام و قوانين خود ، عادل است
لا مُبَدِّلَ لِكَلِماتِهِ .
هيچكس ياراى دگرگون كردن كلمات او را ندارد ؛ زيرا راست و عادلانه است و از واقعيت سرچشمه مىگيرد و روشن است ، مادام كه يك چيز بر اساس واقعيت استوار نباشد ، نمىتوان گفت اين چيز ، راست ، حقيقت و عادلانه است و اين اساس ، هيچوقت قابل تغيير و تبديل نيست ؛ بدينمعنا كه هميشه آثار و نتايج خود را دارد .
وَ هُوَ السَّمِيعُ ؛
او شنونده است آنچه را آنها مىگويند .
الْعَلِيمُ ؛
داناست بر آنچه در دلهاى آنان است و بر آنچه آنان انجام مىدهند .
وَ إِنْ تُطِعْ أَكْثَرَ مَنْ فِي الْأَرْضِ يُضِلُّوكَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ إِنْ يَتَّبِعُونَ إِلَّا الظَّنَّ وَ إِنْ هُمْ إِلَّا يَخْرُصُونَ .
هركس دينى را برگزيند ، بىهيچ قيد و شرطى به راست بودن آن ايمان پيدا مىكند و كوركورانه به آن تعصب دارد . هركس نظريهاى را انتخاب كند ، به