وَ إِسْماعِيلَ وَ الْيَسَعَ وَ يُونُسَ وَ لُوطاً ؛
اين پيامبران را نيز هدايت كرديم .
وَ كلًّا فَضَّلْنا عَلَى الْعالَمِينَ ؛
همه را در زمان خود ، بر جهانيان برترى داديم .
وَ مِنْ آبائِهِمْ وَ ذُرِّيَّاتِهِمْ وَ إِخْوانِهِمْ .
« مِنْ »
در اينجا براى تبعيض است و معنايش اين مىشود :
برخى از هر صنفى از آنها را برترى داديم ؛ زيرا برخى از فرزندان و برادران آنها كافر بودند و حتّى عيسى و يحيى نسل و فرزندى نداشتند .
وَ اجْتَبَيْناهُمْ وَ هَدَيْناهُمْ إِلى صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ .
اين مدح و ستايش ، مقدّمه است براى اين سخن خدا :
ذلِكَ هُدَى اللَّهِ يَهْدِي بِهِ مَنْ يَشاءُ مِنْ عِبادِهِ ؛
يعنى هدايتى كه پيروى از آن واجب مىباشد ، همان چيزى است كه پيامبران آن را آوردهاند و از اين هدايت پيروى نمىكند ، مگر كسى كه لطف و توفيق خدا شامل حال او شده باشد .
وَ لَوْ أَشْرَكُوا لَحَبِطَ عَنْهُمْ ما كانُوا يَعْمَلُونَ .
منظور اين است كه اين پيامبران علىرغم فضيلت و منزلت بزرگى كه دارند ، اگر كوچكترين چيزى از آنها صادر گردد كه شرك از آن احساس شود ، تمام اعمالشان باطل مىشود و بر باد مىرود . هدف از اشاره به مطلب مزبور ، توجّه دادن به اين نكته است كه خداوند با مردم بر حسب اعمالشان برخورد مىكند و نه بر حسب مقام آنان و برحسب سرانجامى كه بر آن مىميرند و نه براساس سابقهاى كه حيات خود را با آن آغاز كردهاند .
أُولئِكَ الَّذِينَ آتَيْناهُمُ الْكِتابَ وَ الْحُكْمَ وَ النُّبُوَّةَ .
« أُولئِكَ »
اشاره است به پيامبرانى كه پيشتر ياد شدند .
« الْكِتابَ »
اسم جنس است و تمام كتابهاى آسمانى را كه پيش از قرآن بودهاند دربر مىگيرد ؛ نظير صحف ابراهيم ، تورات ، زبور ، و انجيل .
مراد از
« الْحُكْمَ »
شناخت قضاوت و تمام احكام حلال و حرام خداوند است .
فَإِنْ يَكْفُرْ بِها هؤُلاءِ فَقَدْ وَكَّلْنا بِها قَوْماً لَيْسُوا بِها بِكافِرِينَ .
« هؤُلاءِ »
اشاره است به كافران قريش كه منكر نبوت محمّد صلّى اللّه عليه و آله بودند و با وى دشمنى مىكردند .
ضمير « بها » به نبوت برمىگردد . و مراد از
« قَوْماً لَيْسُوا بِها بِكافِرِينَ » ،
مهاجران و انصارى هستند كه به محمّد صلّى اللّه عليه و آله ايمان آوردند و او را يارى كردند .