كه براى شما قسم مىخوردند براى او همقسم خواهند خورد و مىپندارند كه سودى خواهند برد آگاه باشيد كه دروغگويانند » .
سؤال دوم : اين سؤال از پاسخ سؤال اوّل برمىآيد و آن اينكه اگر انسان در روز قيامت قادر به دروغ گفتن باشد و حتّى براى اثبات دروغ ، همانند اين جهان ، به خدا سوگند بخورد ، پس به چه دليل روز قيامت را خانهء راستگويى و اين جهان را خانهء دروغگويى مىنامند ؟
پاسخ : مقصود از وجود تفاوت ميان دنيا و آخرت آن است كه دروغ در دنيا گاهى موجب دفع ضرر و يا جلب منفعت براى شخص مىشود ، امّا در آخرت جز راستگويى چيزى به درد انسان نمىخورد ؛ به بيانى ديگر توان نداشتن بر دروغ گفتن يك چيز است و توان داشتن بر آن اما بىفايده بودن آن ، چيزى ديگر .
انْظُرْ كَيْفَ كَذَبُوا عَلى أَنْفُسِهِمْ .
اين خطاب متوجّه پيامبر است ؛ لكن مقصود عموم انسانهاست . معناى آيه اين است كه كافران علىرغم اينكه در حالت شرك از دنيا مىروند ، آن را انكار مىكنند و اين امرى است شگفتآور و هر كس كه حالتى را كه در وى وجود دارد انكار كند و چيزى را كه در او نيست عمدا به خود نسبت دهد ، هم بر خودش و هم بر خدا و مردم دروغ بسته است .
وَ ضَلَّ عَنْهُمْ ما كانُوا يَفْتَرُونَ .
« ضَلَّ عَنْهُمْ »
عطف است بر
« كَذَبُوا »
و مقصود آن است كه ، اى محمّد صلّى اللّه عليه و آله ! بنگر چگونه آن چيزى كه مشركان از آن اميد يارى و شفاعت داشتند از ديد آنان ناپديد گشت .