متهمين ظاهر شد ، در اينصورت بايد دو نفر مرد از وارثان ميّت به خدا سوگند بخورند كه آنها راستگوتر از متهمين هستند و در سوگند خود بگويند : « ما از حق تجاوز نكنيم و اگر تجاوز كنيم ، هرآينه از ستمكاران باشيم » . پس از سوگند ، حكم عليه متهمين صادر مىشود .
سؤال : سخنان مفسّران پيرامون آيهء
مِنَ الَّذِينَ اسْتَحَقَّ عَلَيْهِمُ الْأَوْلَيانِ
طولانى و مختلف است تا آنجا كه برخى از قدما گفتهاند : اين آيه از لحاظ تركيب ، مشكلترين جمله در قرآن است . بنابراين ، نظريهء درست در تفسير آن كدام است ؟
پاسخ : آنچه مفسّران را به شك انداخته ، آن است كه ضمير
« عَلَيْهِمُ »
به چه چيزى برمىگردد ؟ به نظر من ، اين ضمير به وارثان ميّت برمىگردد ؛ زيرا هرآنچه از حقوق و ديون بر عهدهء ميّت بوده ، پس از مرگش بر عهده وارثانش خواهد بود . برايناساس ، معناى جمله چنين خواهد بود : دو تن از كسانى كه اداى كليهء تعهدات قطعى مورّث بر آنان واجب است ، سوگند مىخورند . سياق آيه نيز اين نظر را تأييد مىكند ؛ زيرا آن دو نفرى كه به جاى متهمين سوگند مىخورند ، به اجماع مفسّران بايد از وارثان ميّت باشند و بههيچوجه جايز نيست از ديگران باشند . بنابراين ضمير
« عَلَيْهِمُ »
بايد به وارثان ميت برگردد .
ذلِكَ أَدْنى أَنْ يَأْتُوا بِالشَّهادَةِ عَلى وَجْهِها أَوْ يَخافُوا أَنْ تُرَدَّ أَيْمانٌ بَعْدَ أَيْمانِهِمْ .
« ذلِكَ »
اشاره است به حكم سابق و جملهء
« أَدْنى أَنْ يَأْتُوا . . . »
بيان علّت حكم است ؛ يعنى مقصود از تشريع اين حكم آن است كه شاهدان ، شهادت خود را تحريف نكنند و به دروغ سوگند ياد نكنند و يا پس از سوگند ياد كردن بهسبب بيم داشتن از ردّ سوگندهايشان بر وارثان به كلى از سوگند خوددارى كنند .
سؤال : وقتى خداوند حكم را بيان مىكند ، مثنّا مىآورد و مىگويد :
« شَهادَتِهِما . . .
و