مراد از
« ما أُنْزِلَ إِلَيْهِمْ » ،
تعاليمى است كه آنان از پيامبران مىشنيدند . اين تعاليم در نزد مسلمانان به احاديث نبوى معروف است .
« مِنْ فَوْقِهِمْ وَ مِنْ تَحْتِ أَرْجُلِهِمْ » ،
كنايه از گشادگى كامل در روزى مىباشد ، چنانكه مىگويى : فلانى از سر تا قدمش غرق در نعمت است .
آيات زيادى در قرآن است كه معناى اين آيه را مىرساند . برخى از آنها از اين قرارند : آيهء 95 از سورهء اعراف : « اگر مردم قريهها ايمان آورده و پرهيزگارى پيشه كرده بودند بركات آسمان و زمين را به رويشان مىگشوديم . . . » .
آيهء 11 از سورهء رعد : « . . . خداوند چيزى را كه از آن مردمى است دگرگون نكند تا آن مردم خود دگرگون شوند . . . » .
آيهء 41 از سورهء روم : « به سبب اعمال مردم فساد در خشكى و دريا آشكار شد . . . » .
آيهء 30 از سورهء شورا : « اگر شما را مصيبتى رسد ، به جهت كارهايى است كه مىكنيد » .
اين آيات دو نكته را به ما گوشزد مىكند :
1 . آشكار شدن فساد ، كه تهىدستى ، بيمارى و نادانى از مصاديق آن بهشمار مىرود ، از سوى بشر است ، نه از سوى خدا و از اعمال مردمى نشأت مىگيرد كه حق را نابود و باطل را زنده مىكنند ، نه از قضا و قدر الهى ، و هر گروهى كه حق را بشناسد و بدان عمل كند در سعادت و آسايش زندگى خواهد كرد .
2 . اينكه خداوند در آيات كريمه به « قوم » و « ناس » تعبير مىكند ، نشاندهندهء آن است كه بدبختى از فساد شرايط حاكم بر جامعه ناشى مىشود و مادام كه قوم ( اغلب افراد جامعه ) فاسدند ، صالح بودن يكى از افراد آن سودى ندارد ، بلكه بدبختى و گرفتارى او را نيز در بر خواهد گرفت . خداوند مىگويد : « بترسيد از فتنهاى كه تنها ستمكارانتان را در بر نخواهد گرفت . . . » . « 1 » مقصود آيه آن است كه آثار بد يك جامعهء
هامش
( 1 ) . انفال ( 8 ) آيهء 25 .