غَيْرِهِ وَ إِمَّا يُنْسِيَنَّكَ الشَّيْطانُ فَلا تَقْعُدْ بَعْدَ الذِّكْرى مَعَ الْقَوْمِ الظَّالِمِينَ ؛
« 1 » و چون ببينى كه در آيات ما از روى عناد گفتگو مىكنند از آنها روىگردان شو تا به سخنى جز آن پردازند .
و اگر شيطان تو را به فراموشى افكند ، چون به يادت آمد با آن مردم ستمكاره منشين » .
سبب اين يادآورى آن است كه برخى از مسلمانان ، چنانكه در تفاسير آمده است ، در مجالس مشركان در مكه مىنشستند ، درحالىكه آنان به نكوهش محمّد صلّى اللّه عليه و آله مىپرداختند و قرآن را مسخره مىكردند ؛ و از آنجا كه مسلمانان ضعيف بودند ، نمىتوانستند به آنان اعتراض كنند . ازاينرو ، آيهء انعام نازل شد . اين آيه ، مسلمانان را از مشركان برحذر مىدارد و به آنان دستور مىدهد ، هنگامى كه مشركان سخنان كفرآميز مىگويند و آيات خدا را مسخره مىكنند ، از آنها و مجالسشان اعراض نمايند .
با گذشت زمان ، مسلمانان به مدينه هجرت كردند . در آنجا يهوديان و منافقانى بودند كه به اسلام تظاهر مىكردند و كفر خود را پنهان مىداشتند . برخى از مسلمانان به روش قبلى خود بازگشتند و با يهوديان و منافقان مدينه مىنشستند و اين ، در حالى بود كه آنان مشغول مذمت اسلام و پيامبر آن بودند ، لذا اين آيهء مدنى كه ما درصدد تفسير آن هستيم نازل شد تا همانند آيهء انعام ، كه پيشتر بيان شد ، به مسلمانان تذكر دهد و آنان را مأمور سازد كه با منافقان و كافرانى كه آيات خدا را تمسخر مىكنند ، قطع رابطه نمايند .
سبب نزول آيه ، هرچه باشد و مخاطب آن هركه باشد ، مفهوم آن عام است و بر وجوب اعراض از هركسى كه به سخنان باطل اشتغال داشته باشد دلالت دارد . اين وجوب تنها به كسانىكه با كافران در مكه و با منافقان در مدينه مجالست مىكردند و نيز به كسانىكه مورد خطاب آيه بودهاند ، بنابر نظريهاى كه آيه دربارهء عدهاى خاص نازل شده نه دربارهء عموم ، اختصاص ندارد . در حديث است : « تنهايى بهتر است از همنشين بد » . در حديثى ديگر آمده است : « از همنشينى با مردگان دورى كنيد .
هامش
( 1 ) . انعام ( 6 ) آيهء 68 .