پرسيدند : يا رسول اللّه مراد از مردگان چه كسانىاند ؟ فرمود : هركسى كه ايمان نداشته باشد و به ستم حكومت كند » .
در نهج البلاغه آمده است : « مجالست با اهل هوا و هوس باعث فراموش شدن ايمان و حضور شيطان مىشود » .
إِنَّكُمْ إِذاً مِثْلُهُمْ .
فقها دراينباره وحدتنظر دارند كه كسى كه به كفر خشنود باشد ، كافر و كسى كه به گناه هرگناهى ، خشنود باشد ، گناهكار است . در حديث بهطور متواتر آمده است : « كسى كه براى ستمكار ، كار كند ، يا او را كمك كند و يا به ستم او خشنود باشد ، با وى شريك خواهد بود » . بنابراين ، كسى كه به كفر كسى خشنود باشد به طريق اولى با او شريك است . در نهج البلاغه آمده است : « كسى كه به عمل قومى خشنود باشد ، بهسان كسى است كه داخل در آن قوم باشد و هركس داخل باشد دو گناه دارد : گناه انجام دادن عمل و گناه خشنودى به آن عمل » .
إِنَّ اللَّهَ جامِعُ الْمُنافِقِينَ وَ الْكافِرِينَ فِي جَهَنَّمَ جَمِيعاً .
بر ماست كه از اين سخن خدا و نيز از سخن ديگر او :
« إِنَّكُمْ إِذاً مِثْلُهُمْ »
يك قياس منطقى تشكيل بدهيم . اين قياس از دو مقدمه تشكيل مىشود كه نتيجهء آنها يك قضيهء ضرورى است ؛ بدين ترتيب : هركس به كفر خشنود باشد كافر است ؛ زيرا خدا مىگويد :
« إِنَّكُمْ إِذاً مِثْلُهُمْ ؛
شما نيز همانند آنها خواهيد بود » . هركافرى در جهنم است ؛ زيرا خدا مىگويد :
« إِنَّ اللَّهَ جامِعُ الْمُنافِقِينَ وَ الْكافِرِينَ فِي جَهَنَّمَ ؛
خدا همهء منافقان و كافران را در جهنم گرد مىآورد » . نتيجه مىگيريم كه هركس به كفر خشنود شود ، در جهنم است .
الَّذِينَ يَتَرَبَّصُونَ بِكُمْ فَإِنْ كانَ لَكُمْ فَتْحٌ مِنَ اللَّهِ قالُوا أَ لَمْ نَكُنْ مَعَكُمْ وَ إِنْ كانَ لِلْكافِرِينَ نَصِيبٌ قالُوا أَ لَمْ نَسْتَحْوِذْ عَلَيْكُمْ وَ نَمْنَعْكُمْ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ .
اين آيه تصويرى از وضعيت منافقان را در هنگامى كه جنگ ميان مسلمانان و كافران واقع مىشد ارائه مىدهد .
خلاصهء اين تصوير آن است كه منافقان در جنگها همراه مسلمانان بيرون مىرفتند تا نيرنگ به كار برند و تزلزل و جدايى در صفوف آنان ايجاد نمايند و در عين حال ، چنين