معناى آن يكى است . « اذا » در اينجا حرف مفاجات و در جواب « لمّا » واقع شده است . اين « اذا » تنها بر جملهء اسميه داخل مىشود ؛ نظير « خرجت فاذا اسد بالباب » .
« فريق » مبتدا و « منهم » متعلّق به محذوف و صفت براى آن است و جملهء
« يَخْشَوْنَ »
خبر آن مىباشد . « كاف » در
« كَخَشْيَةِ اللَّهِ »
به معناى مثل ، در موضع نصب و صفت براى مفعول مطلق محذوف و به معناى « يخشون الناس خشية مثل خشية اللّه » است . « او » به معناى « بل » است . محلّ
« أَشَدَّ »
مجرور و عطف بر « خشية اللّه » است و « خشية » تميز مىباشد . « لو لا » در اينجا براى تحضيض ، يعنى طلب است و بر سر مضارع و نيز ماضىاى كه به معناى مضارع باشد ، داخل مىشود ؛ چنانكه در آيه ،
« لَوْ لا أَخَّرْتَنا »
به معناى « لو لا تؤخّرنا » است .
« مَتاعُ »
خبر مبتداى محذوف و به معناى « ما تستمعون به متاع قليل » است .
« فَتِيلًا »
صفت براى مفعول مطلق محذوف و به معناى « لا تظلمون ظلما مقدار فتيل » مىباشد .
تفسير
پيامبر صلّى اللّه عليه و آله نخستينبار ، مردم را در مكّه به سوى خدا فراخواند . زورمندان كه از منافع خود بيم داشتند ، با وى به مخالفت برخاستند و او را به ديوانگى ، جادوگرى و دروغگويى متهم كردند و اگر عمويش ابو طالب از وى حمايت نمىكرد ، او را از بين مىبردند . هنگامى كه مشركان نتوانستند با خود پيامبر صلّى اللّه عليه و آله كارى انجام دهند ، پيروان او را آزار و شكنجه دادند و پيامبر صلّى اللّه عليه و آله آنان را به علت تعداد بسيار دشمن و شمار اندك ياران ، به مقاومت و خويشتندارى دستور مىداد . هنگامى كه ستم و آزار مشركان بر مؤمنان مستضعف ، افزايش يافت ، گروهى از آنان به پيامبر پيشنهاد كردند : اى رسول خدا ! به ما اجازه دهيد تا با مشركان بجنگيم . پيامبر صلّى اللّه عليه و آله فرمود : « من مأمورم كه صبر كنم . » پيامبر صلّى اللّه عليه و آله روح اعتماد و آرزوى گسترش اسلام و از بين رفتن حكومت ستم را در دلهاى اصحاب خود ، مىگستراند .