« نعم » در آيه اشاره بدان دارد كه خدا به چيزى فرمان نمىدهد ، مگر آنكه خير و صلاح بندگانش در آن چيز باشد .
اولوا الأمر كيانند ؟
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَ أَطِيعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ .
در اينكه مراد از اولوا الامر چه كسانى هستند و چه ويژگىهايى دارند ، سخن بسيار گفته شده و جدالهاى فراوانى درگرفته است ؛ چنانكه مدعيان حكومت براى اطاعت ديگران از آنان و يا حداقل سكوت در مقابل آنها ، به اين آيه تمسك كردهاند . همچنين برخى از فقها با استدلال به اين آيه ، منابع و اصول شريعت را منحصر در چهار امر دانستهاند :
كتاب خدا ، زيرا خداى متعال مىگويد :
« أَطِيعُوا اللَّهَ » ؛
سنّت پيامبر صلّى اللّه عليه و آله ، زيرا خدا مىگويد :
« وَ أَطِيعُوا الرَّسُولَ » ؛
اجماع ، زيرا خدا مىگويد :
« وَ أُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ »
و قياس ، زيرا خدا مىگويد :
فَإِنْ تَنازَعْتُمْ فِي شَيْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَى اللَّهِ وَ الرَّسُولِ ؛
چراكه به گمان اين گروه ، معناى آيه آن است كه هرچه را درباره آن نصّى از كتاب و سنت وجود ندارد ، بر مانند آنكه داراى نصّ از كتاب و سنّت است ، قياس كنيد . در اينباره در آينده سخن خواهيم گفت . در اينكه كتاب و سنّت دو اصل اساسى براى قانونگذارىاند ، اختلافى نيست ؛ امّا دربارهء حجّيت اجماع و قياس و اينكه آيا آيه بر حجّيت آنها دلالت دارد يا نه ، اختلافنظر وجود دارد . اينك جهاتى را كه آيه در برگيرندهء آنهاست و نيز اقوالى را كه دربارهء آيه وجود دارد به ترتيب ذيل بيان مىداريم :
1 . حتى دو نفر از مسلمانان در اين جهت اختلاف ندارند كه اطاعت خدا و رسول ، تنها از طريق عمل به كتاب خدا و سنّت پيامبر او حاصل مىشود و اين دو ، وسيلهاى براى بيان يك چيز است :
« مَنْ يُطِعِ الرَّسُولَ فَقَدْ أَطاعَ اللَّهَ . . . ؛
« 1 » كسى كه پيامبر را اطاعت
هامش
( 1 ) . نساء ( 4 ) آيهء 80 .