كند ، خدا را اطاعت كرده است » .
« وَ ما آتاكُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَ ما نَهاكُمْ عَنْهُ فَانْتَهُوا ؛
« 1 » هر چه را پيامبر براى شما آورده است ، بگيريد و از هرچه شما را نهى كرده است ، خوددارى كنيد » .
« وَ ما يَنْطِقُ عَنِ الْهَوى . إِنْ هُوَ إِلَّا وَحْيٌ يُوحى ؛
« 2 » او از روى هوس سخن نمىگويد . نيست اين سخن ، جز آنچه به دو وحى مىشود » . ازاينرو ، تمام مسلمانان وحدتنظر دارند كه هرچيزى كه به پيامبر صلّى اللّه عليه و آله نسبت داده مىشود [ اگر ] با يكى از اصول و احكام قرآنى تضاد داشته باشد ، بايد آن را مردود دانست .
ممكن است بپرسيد : چرا لفظ اطاعت در هنگام ذكر رسول تكرار شده ، ولى در هنگام ذكر اولى الامر تكرار نشده است ؟
پاسخ : لفظ اطاعت بدين سبب تكرار شده كه توجّه دهد اطاعت پيامبر صلّى اللّه عليه و آله ذاتا همانند اطاعت خدا يك اصل است و از همين جهت ، سخن هركدام از آندو ، يكى از منابع شريعت به شمار مىرود . امّا اطاعت اولوا الامر چنين نيست ؛ چراكه اطاعت از اولوا الامر فرعى بر اطاعت خدا و رسول است ؛ زيرا اولوا الامر كسانى هستند كه از پيامبر روايت مىكنند .
2 . لفظ « منكم » به روشنى دلالت دارد كه حاكم مسلمانان بايد از خود آنان باشد و مطلقا جايز نيست كه از غير آنان باشد . مؤيد اين مطلب ، سخن خداست :
« وَ لَنْ يَجْعَلَ اللَّهُ لِلْكافِرِينَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ سَبِيلًا ؛
« 3 » خدا هرگز به زيان مسلمانان براى كافران راهى نگشوده است » .
3 . مسلمانان اتفاقنظر دارند كه اولوا الامر بايد مسلمان باشند ؛ لكن اختلاف كردهاند كه مراد از اولوا الامر كيانند ؟ برخى مىگويند : مراد ، خلفاى راشدين است .
برخى مىگويند : مراد ، فرماندهان ارتش است . برخى گفتهاند : مراد ، علماى دين است .
شيخ محمد عبده گفته است : اولوا الامر اميران ، حاكمان ، علما ، فرماندهان ارتش و
هامش
( 1 ) . حشر ( 59 ) آيهء 7 .
( 2 ) . نجم ( 53 ) آيات 3 - 4 .
( 3 ) . نساء ( 4 ) آيهء 141 .