توبهء او را مىپذيرد ؛ زيرا آيات قرآنى و احاديث نبوى بر آن دلالت دارند ؛ لكن آنان در مسلمانى كه پيش از توبه بميرد ، اختلافنظر دارند :
خوارج گفتهاند : مسلمانى كه پيش از توبه از دنيا برود ، همانند كافر ، در آتش جاويدان خواهد بود ؛ خواه گناهش بزرگ باشد ، خواه كوچك .
گروهى از مرجئه گفتهاند : وى بدون آنكه مجازات شود در بهشت است ؛ زيرا به نظر آنها ، با وجود ايمان ، معصيت ضررى ندارد و با وجود كفر ، طاعت سودى نبخشد .
شيعه و سنّى گفتهاند : چنين مسلمانى در آتش جاويدان نمىماند و گناه او بستگى به مشيت خدا دارد ؛ اگر بخواهد او را مىبخشد و از همان لحظهء نخست وارد بهشت مىكند و اگر بخواهد وى را به مقدارى كه استحقاق دارد عذاب مىكند و آنگاه وارد بهشت مىكند .
نظريهء ما نيز چندان اختلافى با سخن شيعه و اهل سنّت ندارد . و ما اين نظريه را بدين ترتيب بيان مىكنيم : خداوند ، آمرزش بيهوده و بدون حكمت را نمىخواهد و نيز حكمتى كه موجب آمرزيدن مىشود به توبه منحصر نمىشود ؛ زيرا گاهى شفاعت و يا چيزى ديگر است و هيچ ضرورتى هم ندارد كه ما اين حكمت را به تفصيل بدانيم ، بلكه همينقدر كافى است كه بدانيم خداوند حكيم است . بنابراين ، از نظر عقل ، هيچ مانعى ندارد كه خداوند گناه مؤمن را ببخشد ؛ هرچند وى توبه نكند . ما پيشتر در جلد اوّل در تفسير آيهء 81 سورهء بقره تحت عنوان « كسى كه مرتكب گناه كبيره مىشود » دراينباره سخن گفتيم .
دليل توحيد و اقانيم سهگانه
وَ مَنْ يُشْرِكْ بِاللَّهِ فَقَدِ افْتَرى إِثْماً عَظِيماً .
هركه به خدا شرك آورد ، دروغى ساخته و گناهى بزرگ مرتكب شده است ؛ چراكه چنين شخصى به چيزى ايمان آورده كه محال است . يكى از دلايل وحدانيت خدا آن است كه اگر دو خدا وجود