« افضاء » در اينجا ، تنها عمل آميزش است . عدّهء ديگرى گفتهاند : علاوه بر آميزش ، خلوت كردن نيز هست . شخص سومى كه از هنر سخنسرايى برخوردار است ، گفته :
« مراد از « افضاء » ، عواطف ، ادراكات ، وجدانيات ، تصورات ، رمزها ، اندوهها ، واكنشهاى متقابل ، خاطرات ، خلجانها و لحظههاست » و همچنين صفات ديگرى كه وى بيان كرده است . . . رحمت خداى بر او . بهترين چيزى كه در كتب تفسير براى « افضاء » آمده آن چيزى است كه شيخ محمد عبده گفته است : « افضاء اشاره به آن است كه هركدام از زن و شوهر يكديگر را كامل مىسازند . گويى وجود حقيقت به دو بخش تقسيم شده بود ؛ اما به وسيلهء « افضاء » به يكديگر پيوستند و متّحد شدند » .
بهتر آن است كه « افضاء » را به « فضل » تفسير كنيم . براساس سخن خداوند :
« وَ لا تَنْسَوُا الْفَضْلَ بَيْنَكُمْ » .
« 1 » فضل ، يعنى نيكى كردن هركدام از زن و شوهر به يكديگر ؛ چراكه خداوند با اين سخن خود :
« أَفْضى بَعْضُكُمْ »
به زوج تذكر داده است كه آن رابطهء نيكى را كه پيش از طلاق ميان او و همسرش برقرار بوده ، بهياد آورد و در هنگام طلاق ، رفتارى را در پيش گيرد كه قبل از طلاق داشته است .
ازدواج مبادلهاى روحى است
وَ أَخَذْنَ مِنْكُمْ مِيثاقاً غَلِيظاً .
خداوند عقد ازدواج را با الفاظى مشخّص كرده كه آنها را در كتاب عزيز خود يادآورى نموده و نيز بسنده كردن و تعبّد به اين الفاظ را همانند الفاظ عبادت ، واجب قرار داده است . همچنين قداستى را كه به عقد ازدواج بخشيده ، به هيچيك از عقود ديگر نظير بيع و اجاره و . . . نداده است ؛ چراكه عقد بيع ، مبادلهء مال است با مالى ديگر ؛ امّا عقد ازدواج مبادلهء روح است با روحى ديگر و عقد آن ، عقد رحمت و مودّت است ، نه عقد تمليك جسم در برابر مال . فقها گفتهاند : عقد ازدواج به عبادات نزديكتر است تا به معاملات و مبادلات . از همينروست كه عقد
هامش
( 1 ) . بقره ( 2 ) آيهء 237 .