همچنين خدا از كسانىكه كافر از دنيا مىروند و از كفر خود پشيمان نمىشوند ، مگر زمانى كه عذاب را در روز قيامت ببينند ، توبه را نمىپذيرد ؛ روزى كه آنها در راه رسيدن به آن هستند ؛ چنانكه آيات 99 و 100 سورهء مؤمنون بر اين موضوع دلالت دارد :
« حَتَّى إِذا جاءَ أَحَدَهُمُ الْمَوْتُ قالَ رَبِّ ارْجِعُونِ لَعَلِّي أَعْمَلُ صالِحاً فِيما تَرَكْتُ كَلَّا إِنَّها كَلِمَةٌ هُوَ قائِلُها وَ مِنْ وَرائِهِمْ بَرْزَخٌ إِلى يَوْمِ يُبْعَثُونَ ؛
چون يكىشان را مرگ فرارسيد ، گويد : اى پروردگار من ! مرا بازگردان . شايد كارهاى شايستهاى را كه ترك كرده بودم به جاى آورم . هرگز ! اين سخنى است كه او مىگويد و پشت سرشان تا روز قيامت مانعى است كه بازگشت نتوانند » .
آرى ، از ديدگاه عقل رواست كه خداوند ، گناهكاران را از باب تفضل و بزرگوارى ببخشد ، هرچند آنان توبه نكنند ؛ لكن اين موضوع ، چيزى است و پذيرش توبه در هنگام مرگ چيزى ديگر .
توبه و فطرت
توبه فرع بر گناه است ؛ زيرا معناى آن طلب عفو و گذشت از گناه مىباشد . هيچ انسانى از گناه ، خواه كوچك باشد يا بزرگ ، خالى نيست ، مگر اينكه خدا او را نگه دارد . اين سخن به پيامبر صلّى اللّه عليه و آله نسبت داده شده است : « خداوندا ! اگر ببخشى ، همه را مىبخشى و كدامين بندهات آلوده به گناه نيست ؟ » خدا توبه را بر هركسى كه گناه كرده باشد واجب قرار داده ؛ چنانكه روزه و نماز را واجب كرده است . از آياتى كه بر وجوب توبه دلالت دارد ، اين آيه است :
« إِنَّمَا التَّوْبَةُ عَلَى اللَّهِ لِلَّذِينَ يَعْمَلُونَ »
و نيز آيهء 9 سورهء تحريم :
« يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا تُوبُوا إِلَى اللَّهِ تَوْبَةً نَصُوحاً ؛
اى ايمانآورندگان ! به درگاه خدا توبه كنيد ؛ توبهاى از روى اخلاص » .
همچنين آيهء 3 سورهء هود
« وَ أَنِ اسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ ثُمَّ تُوبُوا إِلَيْهِ يُمَتِّعْكُمْ مَتاعاً حَسَناً ؛
از پروردگارتان آمرزش بخواهيد و به درگاهش توبه كنيد ، تا شما را از رزقى نيكو