بدون قيمت خواسته است .
دربارهء آيهء
« رَبَّنا ما خَلَقْتَ هذا باطِلًا »
خوب است به اين مطلب اشاره كنيم كه اهل سنّت مىگويند : جايز نيست افعال خدا را به هدفها و علّتهاى غايى تعليل كنيم ؛ زيرا چيزى بر خداى تعالى واجب و يا قبيح نمىباشد . « 1 » در كتاب المذاهب الإسلاميه نوشتهء شيخ ابو زهره بخش « وحدانيت جهان هستى » و ذيل عنوان : « تعليل افعال » چنين آمده است : اشاعره ( اهل سنّت ) گفتهاند : خدا اشيا را آفريد ؛ امّا نه به سبب علّت و يا انگيزهاى .
شيعه مىگويد : تمام افعال خدا براى مصالحى است كه به مردم بازمىگردد و يا به نظام هستى تعلّق دارد ؛ چنانكه شأن خداى دانا و حكيم چنين است . از جمله دلايلى كه شيعه بدان استدلال كردهاند ، اين آيه است :
« رَبَّنا ما خَلَقْتَ هذا باطِلًا » .
همچنين مىتوان عقيدهء اهل سنّت را با اقوال و افعال خودشان مردود دانست و نياز به آيه و روايت ندارد ؛ چراكه آنان به قياس و استحسان و مصلحت مرسله عمل مىكنند ؛ مصلحتى كه بر رعايت لطف به خلق و بهبود بخشيدن احوال مردم در دنيا و آخرت استوار است . آنها قياس و استحسان و مصلحت مرسله را اصول و منابعى براى استنباط احكام شرعى قرار مىدهند . چنانكه اهل سنّت كتابهاى ويژهاى دربارهء بيان حكمت خدا در اوامر و نواهى خويش تأليف كردهاند . اين گفتارها و عملكردهاى اهل سنّت بدان معناست كه خداوند جز به سبب هدفى درست و علّتى حكمتآميز ، امر و نهى نمىكند .
رَبَّنا إِنَّكَ مَنْ تُدْخِلِ النَّارَ فَقَدْ أَخْزَيْتَهُ .
ما تو را براى به دست آوردن خشنودىات و فرار از اين خوارى اطاعت مىكنيم . اينچنين است كه مؤمن راستين همواره پاداش و مجازات خدا را نصب العين خود قرار مىدهد . ازاينرو ، خداوند را به سبب ترس از مجازات و در آرزوى پاداش او ، اطاعت مىكند . امام على عليه السّلام در وصف مؤمنان
هامش
( 1 ) . المواقف ، ج 8 ، ص 202 .