مؤوّل ، مجرور به لام و نيز متعلّق به
« عَفا »
است .
« أَمَنَةً »
مفعول
« أَنْزَلَ » ،
و مصدر است ؛ همانند « عظمة » و « غلبة » .
« نُعاساً »
بدل براى
« أَمَنَةً »
است .
« طائِفَةً »
اول مفعول براى
« يَغْشى »
و
« طائِفَةً »
دوم مبتداست و خبر آن ، جملهء
« قَدْ أَهَمَّتْهُمْ »
مىباشد . جملهء
« يَظُنُّونَ »
حال براى ضمير در
« أَهَمَّتْهُمْ »
است .
« غَيْرَ الْحَقِّ »
مفعول مطلق براى
« يَظُنُّونَ »
است ؛ چراكه به معناى « يظنّون غير الظّن الحق » مىباشد .
« ظَنَّ الْجاهِلِيَّةِ »
بدل براى
« غَيْرَ الْحَقِّ » ،
و جملهء
« يَقُولُونَ »
بدل از جمله
« يَظُنُّونَ »
است .
تفسير
إِذْ تُصْعِدُونَ وَ لا تَلْوُونَ عَلى أَحَدٍ وَ الرَّسُولُ يَدْعُوكُمْ فِي أُخْراكُمْ .
آيهء خطاب به كسانى است كه در جنگ احد شكست خوردند . خداوند ، هراسى را كه آنان از مشركان داشتند و نيز فرارشان را ، درحالىكه به كسى توجّه نمىكردند و به نداى پيامبر صلّى اللّه عليه و آله كه آنها را فرامىخواند پاسخ نمىدادند ، يادآورى مىكند .
پيامبر صلّى اللّه عليه و آله در حالى در آخر آنان ايستاده بود ، فرياد مىزد : اى بندگان خدا ! به سوى من بياييد . . . من رسول خدا هستم . . . كسى كه به دشمن حمله كند ، بهشت برايش خواهد بود . پيامبر صلّى اللّه عليه و آله اين كار را مىكرد تا مسلمانان را مطمئن سازد كه او زنده است ؛ چراكه فردى در ميان آنها چنين فرياد زده بود : « محمّد صلّى اللّه عليه و آله كشته شده است » و در اثر اين شايعه ، دلهاى مسلمانان متزلزل شده بود .
فَأَثابَكُمْ غَمًّا بِغَمٍّ .
پيامبر صلّى اللّه عليه و آله به تيراندازان دستور داده بود كه در هيچ حالتى كوه را ترك نكنند ؛ لكن آنان از فرمان او سر باززدند و آن را به اجرا نگذاشتند . ازاين رو ، پيامبر صلّى اللّه عليه و آله غمگين شد و خداوند به جاى اين غم ، آنان را دچار غم شكست نمود .
بنابراين ، غم اول براى صحابهء شكستخورده و غم دوم براى پيامبر صلّى اللّه عليه و آله بود . برخى گفتهاند : هردو غم براى صحابه بود ؛ زيرا بر غمهاى آنان ، يكى پس از ديگرى افزوده مىشد و بعضى از آنها چنين است : كشته شدن برادرانشان ، پيروزى مشركان بر آنها و