شر - راهش را از آغاز تا پايان خود انتخاب كند ، چنانكه ما نيز مىتوانيم از طريق اهداف و آرمانهايى كه وى برگزيده است ، دربارهاش قضاوت كنيم .
اگزيستانسيا ليستها گفتهاند : « نمىتوان دربارهء انسان حكم كرد ، مگر اينكه آخرين مرحله از مراحل زندگىاش را سپرى كند » . معناى اين سخن ، آن است كه اگزيستانسياليسم بايد تنها بر مردگان حكم كند ، امّا دربارهء زندگان نه مىتوان به خوبى آنها حكم كرد و نه به بدى آنها ؛ نه به محكوميّت آنان و نه به بىگناهى آنان ، درحالىكه ما مىدانيم اگزيستانسيا ليستها و در رأس آنها رهبرشان ، سارتر در مورد زندگان حكم مىكنند . البتّه ما منكر آن نيستيم كه انسان تا وقتى كه زنده است مىتواند كردارهايش را اصلاح و خطاهايش را تصحيح كند ؛ لكن اين امر ، مانع از اين نمىشود كه در زندگىاش براساس آنچه پيش از مردن از وى صادر مىشود ، دربارهء او حكم كرد .
ممكن است بپرسيد : شما پيشتر ، چندينبار و به مناسبتهاى مختلف گفتيد كه ميزان ، اعمال است و بدون تقوا و عمل صالح ، ايمان وجود ندارد . اين سخن با سخن كنونى شما كه مىگوييد : ميزان ، نيّتها و اهداف است ، تضاد دارد ؟
پاسخ : مراد ما در اينجا از نيّت ، انگيزهء قوى و تصميم جدّى است كه در صورت آماده بودن شرايط و وجود علل ديگر ، از عمل جدا نيست و آيهء 19 سورهء اسراء نيز به اين موضوع اشاره كرده است :
« وَ مَنْ أَرادَ الْآخِرَةَ وَ سَعى لَها سَعْيَها . . . » ؛
كسى كه در طلب آخرت باشد و براى آن تلاش كند . اينگونه نيّت - همانگونه كه امام صادق عليه السّلام فرموده است - در حكم عمل بلكه خود عمل است ؛ زيرا نيّت ، ريشه و سرچشمهء عمل است . كسى كه قصد نكند ، عمل نمىكند . بنابراين ، پاداش چنين نيّتى ، پاداش عمل است . امّا نيّت شر ، يعنى تصميم بر انجام دادن شر ، بدون شك حرام است و كسى كه چنين نيّتى داشته باشد ، مستحقّ مجازات مىباشد ؛ لكن خداى سبحان از باب لطف ، مجازات را از وى ساقط كرده است . البتّه در صورتى كه فرد به معصيت آلوده