البتّه بعيد نيست كه مسلمانان هم در علم و هم در صنعت در سالهاى آينده بر ديگران برترى پيدا كنند ، كسى چه مىداند خدا داناتر است .
وَ لِيَعْلَمَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا .
اين جمله عطف به محذوف و تقدير آن چنين است :
« تلك الأيّام نداولها بين النّاس لحكمة اقتضت هذه المداولة » . مراد اين نيست كه خدا از حال مؤمنان آگاه نبوده ، ازاينرو ، روزگار را دستبهدست مىكرده است تا آنان را بشناسد . ابدا چنين نيست ؛ زيرا خدا پنهانها را مىداند . بلكه مقصود اين است كه خدا شناختى را كه از مؤمنان دارد آشكار مىسازد تا مردم آنان را بشناسند و مؤمن از غير مؤمن جدا شود . نويسندهء مجمع البيان مىگويد : ما از آمدن فردا ، پيش از فرا رسيدن آن ، آگاهى داريم . وقتى فردا بيايد ، در حال حضور به آن آگاهى مىيابيم و وقتى سپرى شود بدان آگاهى داريم ، درحالىكه گذشته است . بنابراين ، دگرگونى و حدوث دربارهء معلوم است نه عالم . دربارهء خدا نيز قضيه از همين قرار است ؛ يعنى خداوند حالت مؤمن و كافر را پيش از آنكه براى مردم آشكار شود مىداند ؛ امّا زمانى كه حقيقت آن دو بر مردم آشكار گشت و آنها از يكديگر متمايز شدند باز هم خدا در حالىكه آنان براى مردم شناخته شدهاند ، به آن دو آگاهى دارد .
وَ يَتَّخِذَ مِنْكُمْ شُهَداءَ .
شهيد كسى است كه براى دفاع از عقيدهء خود ، جانش را مىدهد ؛ زيرا او مرگ در راه عقيده را سعادت و زندگى با ستمكاران را ننگ مىداند ، چنانكه سيد الشهداء حسين بن على عليهما السّلام گفته است . قرآن در موارد متعدّد از شهدا تجليل كرده است ؛ از آن جمله ، اين آيه است :
« فَأُولئِكَ مَعَ الَّذِينَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ مِنَ النَّبِيِّينَ وَ الصِّدِّيقِينَ وَ الشُّهَداءِ وَ الصَّالِحِينَ ؛
« 1 » آنها همراه با كسانى خواهند بود كه خدا انعامشان داده است ؛ چون انبيا و صدّيقان و شهيدان و صالحان » .
وَ اللَّهُ لا يُحِبُّ الظَّالِمِينَ .
ازاينرو ، از ستمگران كسى را براى شهادت بر نمىگزيند .
هامش
( 1 ) . نساء ( 4 ) آيهء 69 .