به وسيلهء اين آيه از ما خواسته است كه جز كسانى را كه همدين ما هستند ، امين قرار ندهيم .
درست آن است كه آيه ، باقى سخنان اهل كتاب كينهتوز و نيرنگباز است و خداوند آن را به عنوان حكايت از زبان آنان ، نقل كرده كه معنايش اين است : « برخى از اهل كتاب به برخى ديگر گفتند : اوّل روز ايمان بياوريد و آخر روز انكارش كنيد » .
همچنين آنها گفتند : « جز به كسانىكه پيروان دين شما هستند اطمينان نكنيد » كه مراد از واژهء
« لا تُؤْمِنُوا »
در اينجا ، اطمينان است و نه امانت يا ايمان ، و گرنه بايد به « باء » متعدّى مىشد و نه به « لام » . بنابراين ، معناى آيه اين است كه برخى از اهل كتاب به برخى ديگر گفتند : به هيچكس اطمينان نكنيد جز كسانىكه كاملا از دين شما پيروى مىكنند ؛ نظير اين سخن خداى متعال :
« وَ يُؤْمِنُ لِلْمُؤْمِنِينَ ؛
به مؤمنان اطمينان مىكند » .
قُلْ إِنَّ الْهُدى هُدَى اللَّهِ .
اين يك جملهء معترضه است كه خداوند با آن پيش از آن كه حكايت سخنان اهل كتاب را به پايان ببرد ، پيامبرش را مخاطب قرار داده است .
مراد از
« الْهُدى هُدَى اللَّهِ »
ردّ نيرنگهايى است كه اهل كتاب جنايتكار مىخواستند انجام دهند . آنها مىكوشيدند كه با تظاهر به اسلام و بعد بازگشتن از آن ، در دل افراد سستايمان از پيروان رسول بزرگ اسلام ، ايجاد شك و ترديد كنند . خداوند با جملهء فوق مىخواهد بگويد كه اين نيرنگ براى آنان سودى ندارد ؛ زيرا اسلام هدايتى است از سوى خدا كه نيرنگها و توطئهها نمىتواند آن را سست كند و از بين ببرد . خداوند متعال فرموده است :
« وَ مَنْ يَهْدِ اللَّهُ فَما لَهُ مِنْ مُضِلٍّ ؛
« 1 » هركه را خدا هدايت كند كسى نمىتواند او را گمراه سازد » .
أَنْ يُؤْتى أَحَدٌ مِثْلَ ما أُوتِيتُمْ أَوْ يُحاجُّوكُمْ عِنْدَ رَبِّكُمْ .
اين آخرين سخنى است كه خداوند آن را از زبان اهل كتاب حكايت مىكند . خلاصهء معناى آيه ، چنين است : سران اهل كتاب در ميان خودشان و در دلهايشان عقيده داشتند كه ممكن است خدا
هامش
( 1 ) . زمر ( 39 ) آيهء 37 .