البهلة : به ضمّ يا فتح [ باء ] لعنت كردن . « بهله اللّه ؛ خدا او را لعنت كرد » . آنگاه به كار بردنش در مطلق دعا شيوع پيدا كرده است .
القصص : جستجوى اثر . از اينگونه است سخن خداى متعال كه فرمود :
« وَ قالَتْ لِأُخْتِهِ قُصِّيهِ ؛
« 1 » اثر او را جستجو كن » .
اعراب
گاهى به نظر مىرسد كه جملهء
« خَلَقَهُ مِنْ تُرابٍ »
صفت براى آدم باشد ، لكن اين نظر درست نيست ؛ زيرا جملهء مذكور جملهء مستأنفه و جواب براى سؤالى مقدّر است ؛ گويى پرسشكنندهاى مىپرسد : عيسى در چه چيزى به آدم شباهت دارد ؟ پاسخ داده شده كه هركدام از آنها بدون پدر ، آفريده شده است ، بلكه خلقت آدم عجيبتر است ؛ چراكه او مادر نيز ندارد . بنابراين ، جملهء
« خَلَقَهُ مِنْ تُرابٍ »
در معنا به آدم ارتباط دارد نه در لفظ . امّا سخن خدا :
« لَهُوَ »
ممكن است ضمير فصل باشد كه محلّى از اعراب ندارد يا
« لَهُوَ »
مبتدا ،
« الْقَصَصُ »
خبر آن و جمله ، خبر براى
« إِنَّ »
باشد .
تفسير
إِنَّ مَثَلَ عِيسى عِنْدَ اللَّهِ كَمَثَلِ آدَمَ خَلَقَهُ مِنْ تُرابٍ ثُمَّ قالَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ .
مفسران مىگويند : هيئت نجران به رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله گفت : چرا به رئيس ما عيسى عليه السّلام دشنام مىدهى ؟ پيامبر فرمود : چگونه ؟ گفتند : تو مىگويى : او بنده است . پيامبر فرمود : بله ، او بندهء خدا و فرستاده و كلمهء اوست كه آن را به مريم عذراء القا كرد . آنان گفتند : آيا تو انسانى را بدون پدر ديدهاى ؟ ازاينرو ، اين آيه نازل شد :
« إِنَّ مَثَلَ عِيسى عِنْدَ اللَّهِ كَمَثَلِ آدَمَ . . . » .
اين روايت ، خواه صحيح باشد و خواه صحيح نباشد ، لكن مطلب فوق ، دقيقا
هامش
( 1 ) . قصص ( 28 ) آيهء 11 .