پس از كتاب ، با اينكه واژهء كتاب آندو را نيز دربر دارد ، به سبب اهميّت آنهاست . آيهء فوق كاملا نظير اين آيه است :
« حافِظُوا عَلَى الصَّلَواتِ وَ الصَّلاةِ الْوُسْطى »
« 1 » [ ؛ زيرا علىرغم اينكه صلوات مشتمل بر صلاة الوسطى است ؛ لكن صلاة الوسطى به سبب اهميّتى كه دارد ، پس از صلوات ذكر شده است ] .
« حكمت » به معناى قرار دادن چيزى در جاى خود است . اين آيه دليل روشنى است بر اينكه تورات ، نخستين پايه و محور دين مسيح است و انجيل ، ادامهء آن به شمار مىآيد . با اين تفاوت كه برخى از محتويات تورات را اصلاح كرده ، همانند حلال كردن برخى از چيزهايى كه در تورات تحريم شده است ؛ چنانكه قرآن از قول عيسى عليه السّلام مىگويد :
وَ لِأُحِلَّ لَكُمْ بَعْضَ الَّذِي حُرِّمَ عَلَيْكُمْ . . . ؛
پارهاى از چيزهايى را كه بر شما حرام شده ، حلال مىكنم .
وَ رَسُولًا إِلى بَنِي إِسْرائِيلَ .
خداوند محمّد صلّى اللّه عليه و آله را براى تمام مردم فرستاد ، همان گونه كه در آيهء 28 از سورهء سبأ آشكارا بيان مىدارد :
« وَ ما أَرْسَلْناكَ إِلَّا كَافَّةً لِلنَّاسِ بَشِيراً وَ نَذِيراً وَ لكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لا يَعْلَمُونَ ؛
تو را به پيامبرى نفرستاديم مگر بر همهء مردم ؛ مژده دهنده و بيمدهنده ، ولى بيشتر مردم نمىدانند » . امّا عيسى عليه السّلام يك اسرائيلى است و ظاهر آيه چنين دلالت دارد كه وى به سوى قوم خود فرستاده شد و فراگير بودن رسالتش نياز به دليل دارد .
أَنِّي قَدْ جِئْتُكُمْ بِآيَةٍ مِنْ رَبِّكُمْ .
اين خطابى است از عيسى به قومش ، اسرائيليان . او بر درستى نبوّت خويش ، چنين استدلال مىكند كه با خود معجزهاى دارد كه ثابت مىكند او فرستادهء خدا به سوى آنهاست . معجزه ، اين است :
أَنِّي أَخْلُقُ لَكُمْ مِنَ الطِّينِ كَهَيْئَةِ الطَّيْرِ فَأَنْفُخُ فِيهِ فَيَكُونُ طَيْراً بِإِذْنِ اللَّهِ وَ أُبْرِئُ الْأَكْمَهَ وَ الْأَبْرَصَ وَ أُحْيِ الْمَوْتى بِإِذْنِ اللَّهِ وَ أُنَبِّئُكُمْ بِما تَأْكُلُونَ وَ ما تَدَّخِرُونَ فِي بُيُوتِكُمْ إِنَّ فِي ذلِكَ لَآيَةً لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ .
در اين آيه چهار معجزه ، بيان شده است :
هامش
( 1 ) . بقره ( 2 ) آيهء 238 .